نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۲۱۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۱

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۲۱۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۱، شماره پرونده ۱۴۰۴-۱۸۶/۱-۲۱۵، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۴/۲۱۵تاریخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۱شماره پرونده ۱۴۰۴-۱۸۶/۱-۲۱۵ ـ كآذر ۱۴۰۴

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۲۱۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۱

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

در ماده 28قانون مجازات اسلامي مصوب 1392با اصلاحات بعدي ،تصريح شده است كه كليه مبالغ مذكور در
اين قانون و ساير قوانين از جمله مجازات نقدي به تناسب نرخ تورم ،هر سه سال يك بار تعديل ميگردد و در
مورد احكامي كه بعد از آن صادر ميشود لازمالاجرا است.
در استنباط از اين ماده بين قضات اختلاف نظر است؛ به گونهاي كه در پروندههايي كه تاريخ وقوع جرم و صدور
حكم آن مربوط به پيش از آخرين تعديل )آخرين تصويب نامه هيأت وزيران( است ،برخي محاكم در اعطاي
نهادهاي ارفاقي؛ اعم از تخفيف مجازات از طريق تبديل حبس به جزاي نقدي يا جزاي نقدي جايگزين حبس،
به استناد تفسير به نفع متهم و ملاك موجود در ماده 10قانون مجازات اسلامي مصوب 1392و مفهوم ماده 11
اين قانون ،مبلغ جزاي نقدي مندرج در تصويبنامه حاكم بر زمان وقوع جرم را كه نسبت به تصويبنامه اخير
مبلغ كمتري است ،ملاك عمل قرار ميدهند؛ بعضي ديگر از محاكم ،مبلغ جزاي نقدي آخرين تصويبنامه هيأت
وزيران را كه جزاي نقدي بيشتري است ،ملاك ميدانند.
بر اين اساس و با توجه به توضيحات پيشگفته ،خواهشمند است اعلام فرماييد:
در فرضي كه جرم در زمان حاكميت تصويبنامه قبلي هيأت وزيران در خصوص تعديل ميزان جزاي نقدي
جرايم و تخلفات مندرج در ق وانين و مقررات مختلف مصوب ، 1399/11/8ارتكاب يافته و رأي نيز در همان
زمان صادر شده است؛ اما به جهت اعلام رضايت بعدي شاكي يا ديگر اسباب تخفيف ،دادگاه در زمان اجرايي
شدن تصويبنامه جديد ،قصد تبديل مجازات حبس به جزاي نقدي از همان درجه را دارد و مواردي مانند آن؛ آيا
مبلغ جزاي نقدي تصويبنامه حاكم بر زمان وقوع جرم ملاك است ،يا مبلغ جزاي نقدي آخرين تصويبنامه هيأت
وزيران؟

پاسخ

به موجب ماده 10قانون مجازات اسلامي مصوب 1392كه با لحاظ اصول سي و ششم و يكصد و شصت و نهم
قانون اساسي وضع و تصويب شده است ،حكم به مجازات بايد به موجب قانوني باشد كه پيش از تاريخ وقوع
جرم وضع شده است و مرتكب هيچ رفتاري؛ اعم از فعل يا ترك فعل به موجب قانون مؤخر به مجازات محكوم

نميشود )اصل قانوني بودن جرم و مجازات و قاعده قبح عقاب بلا بيان(؛ بنابراين ،از آنجا كه قلمرو زماني اجراي
مجازات جزاي نقدي ،تابع قواعد بنيادين مزبور است و حكم مذكور در قسمت اخير ماده 28قانون مجازات
اسلامي ،1392منصرف از جرايمي است كه پيش از مصوبه هيأت وزيران ارتكاب يافته است ،در فرض استعلام
نيز كه دادگاه صادركننده حكم قطعي به جهاتي نظير موارد مذكور در مواد 442و 483قانون آيين دادرسي
كيفري مصوب 1392قصد تخفيف مجازات را دارد ،مجازات تخفيفيافته بايد با در نظر گرفتن مجازات قانوني
جرم مربوط در زمان وقوع آن تعيين شود.
شايسته ذكر است كه مواردي مانند تبديل جزاي نقدي به حبس موضوع ماده 529قانون يادشده ،از مقرره ذيل
ماده 28قانون مجازات اسلامي مصوب 1392خروج موضوعي دارد.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه