نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۰۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۷

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۰۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۷، شماره پرونده ۱۴۰۴-۵۱-۳۰۲، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۴/۳۰۲تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۷شماره پرونده ۱۴۰۴-۵۱-۳۰۲ ـ كتیر ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۰۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۷

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

به دلالت ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي )تعزيرات( مصوب ١٣٧٥هرگونه حمله يا مقاومتي كه با اقدام عملي به
طور تجري نسبت به مأمورين دولت در حين انجام وظيفه به عمل آيد ،تمرد قلمداد شده و مرتكب آن قابل مجازات
است .در آخرين اراده قانونگذار در ماده ٣٤قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز مصوب ١٣٩٢با اصلاحات و الحاقات
بعدي ذكر شده است كه »مقابله« يا »مقاومت« به هر نحوي در مواجهه با مأموران كاشف قاچاق ،تمرد محسوب
ميشود.
نخستين تفاوت اين ماده با ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي )تعزيرات( مصوب ،١٣٧٥عدم ذكر رفتار مادي »حمله«
است؛ به عبارت ديگر ،با توجه به سياست افتراقي و خاص بودن قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز ،اراده مقنن در
اين قانون اخير بر اين بوده است كه به صورت مطلق با ترك فعل هم تمرد قابليت تحقق را دارد؛ صرف نظر از اين،
نص ماده ٣٤قانون يادشده ،رفتار مادي »مقاومت« را بر دو نوع دانسته است؛ مقاومت فيزيكي و مقاومت غير
فيزيكي كه فرار و بيتوجهي نسبت به دستور مأمور نيروي انتظامي از نوع دوم است .فلسفه اين ماده يا تفسير منطقي
آن ،اين است كه قانونگذار با وضع اين ماده خواسته است مردم در برابر دستور قانون مأمور دولت تسليم باشند،
حال پرسشي كه مطرح ميشود ،اين است كه آيا رفتار مادي كه در ماده ٣٤قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز مصوب
١٣٩٢با اصلاحات و الحاقات بعدي به صورت مطلق آمده است ،با ترك فعل هم صورت ميگيرد؟ حكم ماده ٣٤
يادشده با ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي )تعزيرات( مصوب ١٣٧٥چه تفاوتي دارد؟

پاسخ

واژههاي »مقابله« و »مقاومت« در ماده ٣٤قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز مصوب ١٣٩٢با اصلاحات و الحاقات
بعدي و واژه هاي »حمله« و »مقاومت« در ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي )تعزيرات( مصوب ١٣٧٥با توجه به
معاني ادبي و مفاهيم عرفي واژه هاي مذكور و نيز عبارت »اگر عمل مذكور از مصاديق دست بردن به سلاح و سلب
امنيت مردم نباشد« مندرج در ماده ٣٤قانون صدرالذكر ،ظهور در رفتار مثبت )فعل( دارد و ترك فعل از شمول مواد
قانوني مذكور خارج است .توضيح آنكه ،واژه مقاومت كه به معناي ايستادگي كردن ،پافشاري و استقامت است،

مستلزم انجام اقداماتي به منظور ايجاد مانع در مقابل مأمورين است ،از مصاديق فعل محسوب ميشود و سياق الفاظ
و عبارات به كار رفته در ماده ٣٤قانون يادشده ،دلالت بر اين دارد كه مقصود از مقابله و مقاومت ،فعل مثبت است
و شامل صرف ترك فعل نميشود؛ اصل تفسير به نفع متهم و استثنايي بودن مسؤوليت كيفري ناشي از ترك فعل نيز
مؤيد اين ديدگاه است.
شايسته ذكر است »مقابله« يا »مقاومت« در برابر مأموران كاشف كالا و ارز قاچاق )تمرد( تابع حكم خاص موضوع
ماده ٣٤قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز مصوب ١٣٩٢با اصلاحات و الحاقات بعدي است و از قلمرو شمول حكم
عام موضوع ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي )تعزيرات( مصوب ١٣٧٥خارج است؛ به عنوان مثال ،جرم خاص
موضوع ماده ٣٤قانون پيشگفته ،با عنايت به ماده ٦٣همين قانون و برخلاف ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي
مشمول تعليق اجراي مجازات نميشود؛ در حاليكه در مورد جرم موضوع ماده ٦٠٧قانون مجازات اسلامي
)تعزيرات( مصوب ،١٣٧٥چنين ممنوعيتي وجود ندارد.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه