وفق ماده ٨٤آيين نامه نحوه اجراي حدود ،سلب حيات ،قطع عضو ،قصاص نفس و عضو و جرح مصوب
» ١٣٩٨/٣/٢٧پيش از اجراي حكم قطعي يا قصاص عضو ،قاضي اجراي احكام كيفري بايد تمهيدات لازم را از
حيث حضور كادر پزشكي و تجهيزات مورد نياز براي جلوگيري از خونريزي و عفونت و مانند آن را فراهم كند«...؛
در اين مقرره مجري اجراي حكم مشخص نشده است .به عبارت ديگر ،در اينگونه موارد پزشكي قانوني مطابق
دستورالعملهاي موجود صرفاً ناظر بر اجراي حكم ميباشد )همچون قصاص نفس(؛ از طرفي دانشگاه علوم پزشكي
استانها؛ بويژه در استانهاي كوچك ،از معرفي پزشك در اين موارد عاجز ميباشند؛ چرا كه در استانهاي
كمجمعيت هيچ پزشكي حاضر به انجام عمل جراحي قطع عضو نميباشد؛ بر اين اساس ،چنانچه در سطح استان
پزشكي حاضر به انجام عمل جراحي مربوط به قطع عضو نباشد ،در خصوص اجراي حكم چه بايد كرد؟ مجري
اجراي حكم ،پزشكي قانوني است يا دانشگاه علوم پزشكي؟
نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۶۴۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۱۸
مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
استعلام
پاسخ
چنانچه به تقاضاي مجنيعليه يا ولي او حكم بر قصاص عضو با لحاظ شرايط مقرر براي قصاص صادر و قطعي
شده باشد ،قاضي اجراي احكام كيفري طبق مواد ٧٦تا ٩٧آييننامه نحوه اجراي احكام حدود ،سلب حيات ،قطع
عضو ،قصاص نفس و عضو و جرح ،ديات ،شلاق ،تبعيد ،نفي بلد ،اقامت اجباري و منع از اقامت در محل يا محلهاي
معين مصوب ١٣٩٨/٣/٢٧اقدام ميكند و تمهيدات لازم براي اجراي حكم از حيث حضور كادر پزشكي و
تجهيزات مورد نياز كه در ماده ٨٤اين آييننامه تصريح شده است را فراهم ميآورد؛ عدم همكاري مراكز پزشكي
موجب انتفاي حكم قصاص و تبديل قصاص عضو به ديه نيست و فقط در صورت شمول ماده ٤٠٤قانون مجازات
اسلامي مصوب ١٣٩٢و نيز در اجراي ماده ٣٤٧اين قانون )مصالحه مجنيعليه و جاني( تبديل قصاص به ديه
ممكن است؛ بنابراين ،عدم همكاري مراكز پزشكي مسقط حق قصاص نيست و محكومعليه با توجه به ذيل ماده
٨٠آييننامه يادشده و ملاك قسمت اخير ماده ٤٣٩قانون مجازات اسلامي مصوب ١٣٩٢تا فراهم شدن شرايط
اجراي حكم؛ از جمله با استفاده از امكانات پزشكي استانهاي ديگر ،با تأمين مناسب آزاد ميشود و موجبي براي
حبس او تا زمان اجراي حكم وجود ندارد.
دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه