نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۰۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۴

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۰۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۴، شماره پرونده ۱۴۰۴-۲/۱-۷۰۸، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۴/۷۰۸تاریخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۴شماره پرونده ۱۴۰۴-۲/۱-۷۰۸ ـ حخرداد ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۰۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۴

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

الف -١ -وفق بند ١٢ماده ٣قانون وصول برخي از درآمدهاي دولت و مصرف آن در موارد معين مصوب
١٣٧٣با اصلاحات و الحاقات بعدي در دعاوي مالي غيرمنقول ،هزينه دادرسي بر اساس ارزش معاملاتي منطقهاي
ملك محاسبه ميشود .با توجه به اينكه فلسفه حكم مذكور جلوگيري از تشتت در ارزيابي ارزش املاك است و
نه سلب اختيار خواهان از تعيين بهاي خواسته ،چنانچه بهاي خواسته توسط خواهان بيش از ارزش منطقهاي
ملك تعيين شده باشد ،آيا همچنان ملاك محاسبه هزينه دادرسي ارزش منطقهاي است و يا آنكه ميتوان به استناد
اصل تقويم خواسته توسط خواهان ) مواد ٥١و ٦٢قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور
مدني مصوب ( ١٣٧٩و تناسب هزينه دادرسي با ميزان ادعا ،هزينه دادرسي را بر مبناي مبلغ تقويمي اخذ كرد؟
اين موضوع از اين جهت داراي اهميت است كه با تأسيس محاكم صلح خواهان دعوا را از جهت صلاحيت بيش
از يكصد ميليون تومان تقويم ميكند؛ در حالي كه ارزش منطقهاي مبلغ ناچيزي است؛ نظر به اينكه خواهان
تقاضاي رسيدگي به دعوا در محاكم حقوقي را دارد ،آيا بايد همچنان هزينه دادرسي را بر اساس قيمت منطقهاي
پرداخت كند؟
-٢آيا حكم بند ١٢ماده ٣ي اد شده در مقام تحديد و تعيين حداقل مأخذ هزينه دادرسي وضع شده است و يا
آنكه اطلاق دارد و ناظر به تمامي فروض از جمله مواردي است كه تقويم خواسته بيش از ارزش منطقهاي ملك
است؟
ب -در خصوص هزينه دعاوي مالي غير معين به موجب ماده ٦٢قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و
انقلاب در امور مدني مصوب ١٣٧٩در مواردي كه تعيين بهاي خواسته در زمان تقديم دادخواست ممكن نباشد،
خواهان ميتواند بهاي خواسته را با جلب نظر كارشناس و از حيث صلاحيت به مبلغي تقويم كند؛ در عمل برخي
محاكم در اين گونه دعاوي هزينه دادرسي را بر اساس تعرفه ثا بت دعاوي غير معين )مانند مبلغ يكصد و پنجاه
هزار تومان( محاسبه و برخي ديگر در صورت درج مبلغ عليالحساب از سوي خواهان مثلاً )يكصد ميليون

تومان( هزينه دادرسي را بر مبناي بهاي تعييني اخذ ميكنند .با توجه به اختلاف رويه ،خواهشمند است در
خصوص مأخذ وصول هزينه دادرسي )مبلغ تقويمي خواهان يا مبلغ ثابت موضوع تعرفه( اعلام نظر فرماييد.

پاسخ

الف ١ -و - ٢مطابق ماده ٦١قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب ،١٣٧٩
تعيين بهاي خواسته در اختيار خواهان است؛ مگر اينكه به موجب قانون ترتيب ديگري مقرر شده باشد و به
موجب بند ١٢ماده ٣قانون وصول برخي از درآمدهاي دولت و مصرف آن در موارد معين مصوب ١٣٧٣با
اصلاحات و الحاقات »در دعاوي مالي غير منقول و خلع يد از اعيان غير منقول از نقطه نظر صلاحيت ارزش
خواسته همان است كه خواهان در دادخواست خود تعيين مينمايد ،لكن از نظر هزينه دادرسي بايد مطابق ارزش
معاملاتي املاك در هر منطقه تقويم و بر اساس آن هزينه دادرسي پرداخت شود «.بر اين اساس در فرض سؤال،
هزينه دادرسي بر اساس ارزش معاملاتي ملك در هر منطقه پرداخت ميشود.
ب -از بند ١٤ماده ٣قانون وصول برخي از درآمدهاي دولت و مصرف آن در موارد معين مصوب ١٣٧٣با
اصلاحات و الحاقات بعدي چنين مستفاد است كه چنانچه بهاي خواسته در دعاوي مالي در هنگام تقديم
دادخواست معلوم نيست ،نيازي به تقويم خواسته نميباشد و هزينه دادرسي وفق جدول تعرفه خدمات قضايي
ابلاغ شده از سوي رئيس محترم قوه قضاييه ،به صورت عليالحساب پرداخت ميشود و مبلغ قطعي آن پيش از
صدور حكم توسط دادگاه بدوي تعيين و پس از صدور حكم ،دستور اخذ آن صادر ميشود؛ اما در خصوص
تقويم خواسته به صورت عليالحساب به وسيله خواهان ،هر چند در قانون حكم صريحي پيشبيني نشده است،
چنانچه مقصود خواهان از تقويم خواسته به طور عليالحساب اين باشد كه قدر متيقن خواسته است؛ اما تعيين
ميزان دقيق آن در زمان تقديم دادخواست امكانپذير نيست ،به نظر ميرسد با توجه به ملاك بند ١٤ماده ٣
يادشده ،اين امر با منع قانوني مواجه نميباشد؛ هر چند اعلام خواهان در خصوص ميزان عليالحساب آن از
حيث هزينه دادرسي و همچنين قابليت تجديدنظرخواهي ،مؤثر در مقام نيست و مبناي وصول هزينه دادرسي و
نصاب مقرر براي تجديدنظرخواهي ،قيمتي است كه مرجع رسيدگي كننده پيش از صدور رأي ،وفق بند ١٤ماده
٣قانون يادشده تعيين ميكند.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه