نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۲۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۷

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۲۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۷، شماره پرونده ۱۴۰۴-۶۶-۷۲۲، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۴/۷۲۲تاریخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۷شماره پرونده ۱۴۰۴-۶۶-۷۲۲ ـ عخرداد ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۲۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۷

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

نظر به وظايف حاكميتي بخشداري ها در خصوص نظارت بر عملكرد دهياري ها و نحوه استيفاي حقوق آنها و
همچنين نظارت بر اجراي صحيح قانون الحاق يك بند ٣تبصره به عنوان بند ٣به ماده ٩٩قانون شهرداريها
مصوبه ١٣٧٢/١٢/١و به موجب حكم مقرر در تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداريها به منظور جلوگيري
از ساختوسازهاي غيرمجاز در خارج از حريم مصوب شهرها و نحوه رسيدگي به موارد تخلف كميسيوني مركب
از نمايندگان وزارت كشور قوه قضاييه و وزارت مسكن و شهرسازي در استانداريها مشتي خواهد شد كه وظيفه
اين كميسيون صدور حكم جريمه يا قلع بناي ساخته شده ميباشد و طبق بند يك دستورالعمل اجرايي تبصره ٢
بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري موضوع نامه شماره ١٤٥٠١٦و مورخ ١٤٠١/٧/١٩وزير كشور مراجع صدور
فرمان در خارج از شهرها بايد موارد تخلفات ساختماني را به كميسيون موضوع ماده فوق ارسال كنند؛ كه منظور
از مرجع صدور پروانه در داخل طرح هادي روستاها به موجب بند سياسي ماده ١٠اساسنامه تشكيلات و
سازمان دهياريها و ماده ٣قانون تعاريف محدوده و حريم شهر و روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها دهياري
ها هستند و مرجع صدور پروانه در خارج از طرح هادي روستاها و خارج از حريم شهرها به موجب ماده ١٠
آييننامه استفاده از اراضي احداث بنا و تأسيسات در خارج از حريم شهرها از محدوده روستاها مصوب
١٣٩١/٢/١٠با اصلاحات و الحاقات بعدي توسط معاون عمراني استاندار تعيين خواهد شد و از طرف ديگر
طبق بند سيزده دستورالعمل اجرايي تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري موضوع نامه شماره ١٤٥٠١٦مورخ
١٤٠١/٧/١٩وزير كشور جرايم و عوارض وصولي موضوع اين دستورالعمل حسب مورد در خصوص پروندههاي
ارجاعي از سوي روستاهاي داراي دهياري به حساب دهياري مربوطه و روستاهاي فاقد دهياري به حساب
فرمانداري واريز خواهد شد .طبق بند ١٤دستورالعمل اخيرالذكر كه توسط هيئت عمومي ديوان عدالت اداري به
موجب دادنامه شماره ١٤٠٣٣١٣٩٠٠٠١٠٦٥٣٤٣مورخ ١٤٠٣/٥/٩باطل گرديد عوارض و جرائم تخلفات
ساختماني در خارج از حريم شهرها و خارج از محدوده روستاها به حساب خزانه معين استان واريز ميشود

حال با توجه به توضيحات فوق استدعا ميشود دستور فرماييد نظريه مشورتي آن اداره كل محترم در خصوص
سؤالات ذيل به اين بخشداري اعلام گردد:
-١با توجه به بند ٤تصويبنامه در خصوص اقدامات وزارت راه و شهرسازي با تصويب شوراي عالي شهرسازي
و معماري ايران نسبت به شناسايي تصويب و اعلام عمومي اراضي ملي و دولتي مستعد احداث دهكدههاي يا
شهركهاي گردشگري در كل كشور مصوبه ١٣٩٦/٦/١٤هيئت وزيران و اصلاحيه آن مورخ ١٣٩٧/٩/٢٨
مصوبه هيئت وزيران به علت اينكه ماده ٣و ١٠قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها نسبت به قانون
شهرداريها مؤخر ميباشد لذا وزارت كشور ملزم شد تا از طرح پرونده تخلفات ساختماني كه خارج از طرح
هادي روستاها يا حريم شهرها ميباشد در كميسيون موضوع بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداريها اجتناب كند
درحاليكه بنده ١دستورالعمل اجرايي تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩ا سالن شهرداري موضوع نامه شماره ١٤٥٠١٦
مورخ ١٤٠١/٧/١٩وزير كشور قائل به طرف اين تخلفات ساختماني در كميسيون مربوطه است حال آيا طرح
تخلفات ساختماني واقع شده در اراضي زراعي و باغها خارج از طرح هادي روستاها و خارج از حريم شهرها
در كميسيون موضوع ماده ٩٩وجاهت قانوني دارد؟ آيا با توجه به بند ٤تصويبنامه در خصوص اقدامات
وزارت راه و شهرسازي با تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران نسبت به شناسايي تصويب و اعلام
عمومي اراضي ملي و دولتي مستقل احداث دهكدههاي يا شهركهاي گردشگري مورخ ١٣٩٦/٦/١٤مصوبه
هيئت وزيران و اصلاحيه آن مورخ ١٣٩٧/٩/٢٨مصوب هيئت وزيران الف :برخي تخلفات ساختماني واقع شده
در خارج از حريم شهرها و روستاها در كميسيون تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩به موجب ماده ٣و ١٠قانون حفظ
كاربري اراضي زراعي و باغها اصلاحي سال ١٣٨٥نصب ضمني شده است؟ و ب :حكم به جريمه اينگونه بناها
يا قلعه آنها در كميسيون ماده ٩٩قانوني است؟ ج :آيا حكم به جريمه مغاير با ماده ٤قانون تنظيم بخشي از
مقررات مالي دولت نميباشد؟
-٢طبق بند ١٣دستورالعمل اجرايي تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري موضوع نامه شماره ١٤٥٠١٦
مورخ ١٤٠١/٧/١٩وزير كشور در آيم و عوارض وصولي موضوع اين دستورالعمل حسب مورد در خصوص
پروندههاي ارجاعي از سوي روستاهاي داراي دهياري به حساب دهياري مربوط از روستاهاي فاقد دهياري به
حساب فرمانداري واريز خواهد شد و چون اجراي آراي اين كميسيون مانند اجراي آراي كميسيون ماده ٧٧

قانون شهرداريها از طريق فرآيند اجراي اسناد لازمالاجرا ممكن نيست و مستند قانوني ندارد آيا اخذ مبالغ
جرايم محكوم شده در كميسيون ماده ٩٩از محكومان قابليت طرح در كميسيون موضوع تبصره ٣ماده ١٠قانون
ن درآمد پايدار و هزينه شهرداريها و دهياريها كه اجراي آراي آن از طريق اجراي اسناد لازمالاجرا ميسر است
امكان دارد؟
-٣اگر پاسخ سؤال قبل منفي است راه اجراي آراي كميسيون ماده ٩٩كه منجر به حكم جريمه نقدي شده است
چيست؟
آيا دهياري ها ،جهت وصول مبالغ جرايم صادر شده در كميسيون ماده ٩٩مي توانند نسبت به محكومين دعواي
حقوقي مطالبه وجه به استناد رأي قطعي كميسيون ماده ٩٩مطرح كنند؟
-٤با توجه به ابطال بند ١٤دستورالعمل اجرايي تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري موضوع نامه شماره
١٤٥٠١٦مورخ ١٤٠١/٧/١٩وزير كشور توسط هيأت عمومي ديوان عدالت اداري مبالغ جريمه شده در
كميسوين ماده ٩٩موضوع اراضي خارج از محدوده روستاها و حريم شهرها به حساب كدام نهاد بادي واريز
شود؟ و ذينفع اجراي اين آراء جهت طرح دعواي حقوقي از محكومان كدام نهاد ميباشد؟
-٥با عنايت به اينكه طبق ماده ده آييننامه استفاده از اراضي احداث بنا و و تأسيسات در خارج از حريم شهرها
و محدوده روستاها مرجع صدور پروانه ساختمان توسط معاون عمراني استانداري تعيين ميشود و اين معدن
مي تواند دستگاه متفاوتي باشد آيا در صورت تعيين مرجعي غير از بخشداري يا فرمانداري )مانند ادارات تابعه
وزارت راه و شهرسازي و جهاد كشاورزي( عنوان مرجع صدور پروانه تكليف وصول و واريز جرايم صادره از
كميسيون ماده ٩٩به كدام حساب و با مسئوليت كدام نهاد خواهد بود؟
-٦با توجه به رأي هيئت عمومي ديوان عدالت اداري شماره ١٠٦٥٣٤٣تأكيد بر لزو م تبعيت دستورالعملهاي
اجرايي و قوانين و مصوبات بالادستي دارد آيا در دستورالعملهاي فعلي وزارت كشور در خصوص نحوه تشكيل
جلسات تعيين حق جلسه اعضاي كميسيون ماده ٩٩و شيوههاي نظارت ميداني پس از ابطال بند ١٤فاقد مبناي
قانوني لازم براي ادامه فعاليت اين كميسيونها مي باشد؟ و در صورت فقدان دستورالعمل معتبر تكليف رسيدگي
به پروندههاي جاري و آتي چيست؟

-٧باتوجه به تبصره ٢ماده ٩٩قانون شهرداريها كه اختيار حكم قلع بنا يا جريمه را به كميسيون مذكور اعطا
نمود آيا اين كميسيون صلاحيت دارد در صورت عدم پرداخت جريمه اصلي متقلب حكم قلع بنا صادر كند؟ و
در صورت مثبت بودن آيا اين امر با رأي ابطالي شماره ٢٣٤١مورخ ١٤٠٠/٨/١٨ديوان عدالت اداري كه ارجاع
مجدد پرونده به كميسيون جهت صدور رأي تخريب در صورت عدم پرداخت جريمه را خلاف قانون دانسته در
تعارض است؟

پاسخ

-١مقررات مواد ٣و ) ١٠اصلاحي (١٣٨٥قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها مصوب ١٣٧٤با اصلاحات
و الحاقات بعدي و جرمانگاري تغيير غير مجاز اراضي زراعي و باغها در خارج از محدوده شهرها و شهركها،
ناسخ حكم تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري مصوب ١٣٣٤با اصلاحات و الحاقات بعدي در خصوص
صلاحيت كميسيون موضوع اين تبصره در رسيدگي به تخلفات ساختماني در خارج از حريم شهرها نميباشد و
هر يك از قوانين يادشده در محل خود قابل اجرا است و از اين حيث صدور حكم به جريمه از سوي كميسيون
يادشده و وصول آن ،با ماده ٤قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب ١٣٨٠با اصلاحات و الحاقات
بعدي مغايرتي ندارد.
-٢صلاحيت كميسيون موضوع تبصره ٣ماده ١٠قانون درآمد پايدار و هزينه شهرداريها و دهياريها مصوب
،١٤٠٠رسيدگي به اختلاف ،استنكاف و اعتراض در مورد عوارض و بهاي خدمات دهياري است و شامل جريمه
موضوع رأي كميسيون تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري مصوب ١٣٣٤با اصلاحات و الحاقات بعدي
نميشود.
٤ ،٣و -٥اولاً ،با توجه به اينكه رسيدگي به تخلفات ساختماني در اراضي غير زراعي و باغها در خارج از
محدوده شهرها و شهركها بر عهده كميسيون موضوع تبصره ٢ماده واحده قانون الحاق يك بند و ٣تبصره به
عنوان بند ٣به ماده ٩٩قانون شهرداريها مصوب ١٣٧٢است و مقر اين كميسيون در استانداريهاست ،اجراي
آراء كميسيون نيز بر عهده استانداري است كه از طريق فرمانداري ،بخشداري و دهياري كه زيرمجموعه
استانداريها و به همين اعتبار ،زيرمجموعه وزارت كشور هستند ،با همكاري نيروي انتظامي )بند ١٧ماده ٤
قانون نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران مصوب ١٣٦٩با اصلاحات و الحاقات بعدي(صورت ميگيرد و در

صورتي كه متخلف به پرداخت جريمه محكوم شود ،اجراي رأي به شرح يادشده و مطابق عمومات قانوني خواهد
بود.
ثانياً ،با عنايت به صلاحيت كميسيون موضوع تبصره ٢بند ٣ماده ٩٩قانون شهرداري در رسيدگي به تخلفات
ساختماني و لازمالاجرا بودن آراي قطعي اين كميسيون ،طرح دعوا در دادگاه حقوقي به منظور وصول جريمه
تعيين شده ،فاقد موجب قانوني است.
-٦اولاً ،به موجب ماده » ٢دستورالعمل نحوه استعلام حقوقي و پاسخ به آن در قوه قضاييه مصوب
، «١٣٩٨/٩/١٩استعلام حقوقي بايد ناظر به استنباط صحيح از مقرراتي باشد كه رسماً منتشر شده است .بنا به
مراتب فوق و با لحاظ آنكه دستورالعمل مورد اشاره در استعلام در روزنامه رسمي منتشر نشده است ،پاسخگويي
به آن از وظايف اين اداره كل خارج است.
ثانياً ،در مواردي كه در قوانين مربوط به كميسيونهاي شبهقضايي مقررات خاصي در خصوص نحوه تشكيل
جلسات و رسيدگي اين مراجع پيشبيني نشده باشد ،اين مراجع تابع قواعد و اصول كلي دادرسي ميباشند.
-٧در فرضي كه مطابق تبصره ٢ماده واحده الحاق يك بند و ٣تبصره به ماده ٩٩قانون شهرداري مصوب
١٣٣٤با اصلاحات و الحاقات بعدي ،متخلف به پرداخت جريمه محكوم شود ،مستند قانوني براي تبديل حكم
جريمه به حكم تخريب به لحاظ خودداري از پرداخت جريمه وجود ندارد و اصولاً بر خلاف حكم تبصره ٢ماده
١٠٠قانون ياد شده كه ضمانت اجراي عدم پرداخت جريمه ،صدور حكم به تخريب است؛ در خصوص حكم به
پرداخت جريمه صادره از سوي كميسيون موضوع تبصره ٢ماده واحده صدرالذكر چنين ضمانت اجرايي پيشبيني
نشده است و بر اين اساس ،چنانچه اشتباهاً چنين حكمي نيز صادر شود ،فاقد اعتبار قانوني بوده و در هر صورت،
بايد حكم پرداخت جريمه مطابق مقررات قانوني به مورد اجرا درآيد .رأي شماره ٢٣٤١مورخ
١٤٠٠/٨/١٨هيأت عمومي ديوان عدالت اداري نيز مؤيد اين ديدگاه است.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه