نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۹۴ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۳

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۹۴ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۳، شماره پرونده ۱۴۰۴-۱۶/۴-۷۹۴، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۴/۷۹۴تاریخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۳شماره پرونده ۱۴۰۴-۱۶/۴-۷۹۴ ـ حخرداد ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۹۴ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۳

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

-١با توجه به اينكه در ماده ٢٩قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ،١٣٨٩به »تعويض فيزيكي پلاك«
تصريح نشده است و حكم قانون ناظر بر »تعويض پلاك به نام مالك جديد« است ،آيا »تعويض پلاك« به عنوان
تشريفات فيزيكي )فك پلاك قبلي و نصب پلاك جديد( الزامآور است و يا آنكه تغيير مالكيت پلاك به مالك
جديد و به روزرساني اطلاعات هويتي و انتظامي خودرو ،ملاك است و تعويض فيزيكي صرفاً يكي از شيوههاي
اجرايي تحقق اين هدف محسوب مي شود؟ با توجه به حكم ماده يادشده ،آيا بازطراحي فرآيند فعلي و اقدام به
ثبت انتقال مالكيت بدون تعويض فيزيكي پلاك و صرفاً با اصالتسنجي وسيله نقليه ،احراز هويت طرفين و تسويه
ديون و جرايم امكانپذير است؟
-٢با توجه به توسعه زيرساختهاي احراز هويت غير حضوري و امضاي الكترونيكي و امكان اعلام اراده و
رضايت به صورت برخط ،اين پرسش مطرح است كه براي انجام تعويض پلاك خودرو بر اساس ماده ٢٩قانون
رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ١٣٨٩و ماده ٢آييننامه اجرايي آن مصوب ١٣٩١/٥/١٥هيأت وزيران،
آيا »مراجعه فروشنده« مي تواند به صورت الكترونيكي و غير حضوري انجام شود؛ به نحوي كه فروشنده ،اراده
و رضايت خود به نقل و انتقال و نيز تعهدات لازم از جمله ارائه مدارك لازم را به صورت الكترونيكي و از طريق
سامانههاي رسمي به فراجا اعلام كند و صرفاً خريدار به همراه وسيله نقليه براي اصالتسنجي فيزيكي خودرو و
انجام عمليات ميداني تعويض پلاك به مركز مراجعه كند؟
-٤با توجه به اينكه بر اساس بند ٧تبصره ٨ماده ١٦٩مكرر قانون مالياتهاي مستقيم مصوب ١٣٦٦با
اصلاحات و الحاقات بعدي » مبناي ارائه خدمت احراز نشاني براي تعويض پلاك« صرفاً سامانه املاك و اسكان
است ،آيا فراجا ميتواند به استناد اختيار اجرايي خود ،شرط اضافي مؤثر بر ارائه خدمت ايجاد كند و آيا اين
عمل پشتوانه قانوني دارد؟

توضيح آن كه ،در حال حاضر مرجع ارائهدهنده خدمت تعويض پلاك )فراجا( براي » احراز نشاني« مراجعان را
ملزم ميكند كه از طريق شركت ملي پست »احراز نشاني« را انجام دهند؛ اين امر متضمن هزينه و تشريفات
اضافي براي مردم است.

پاسخ

-١قانونگذار در ماده ٢٩قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب ، ١٣٨٩به تعويض فيزيكي پلاك خودرو
تصريح نكرده و از عباراتي مانند »فك پلاك قبلي« و »نصب پلاك جديد« كه مفيد اين معنا باشد ،نيز استفاده
نكرده است؛ اما در بند »ب« ماده يك آييننامه اجرايي ماده ٢٩يادشده مصوب ١٣٩١/٥/١٥هيأت وزيران،
تعويض پلاك به »فك پلاك متعلق به مالك از روي وسيله نقليه و اختصاص پلاك به منتقلاليه و ثبت اطلاعات
منتقلاليه به عنوان آخرين مالك در سامانه شمارهگذاري و صدور سند مالكيت و كارت شناسايي خودرو و نصب
پلاك مربوط به مالك جديد بر روي وسيله نقليه« تعريف شده است كه اين تعريف نيز ظاهراً متكي بر رويهاي
است كه بر اساس ماده ٢٠آييننامه راهنمايي و رانندگي مصوب ١٣٨٤/٣/١٨هيأت وزيران با اصلاحات و
الحاقات بعدي ايجاد شده است.
بنا به مراتب يادشده ،هر چند اطلاق عبارت »تعويض پلاك به نام مالك« مذكور در ماده ٢٩قانون پيشگفته،
تعويض سيستمي پلاك را نيز شامل مي شود؛ اما با وجود ظرفيت قانون مذكور و با توجه به ارتقاء و توسعه
روزافزون كشور از لحاظ فنآوري اطلاعات و لزوم استفاده از سامانههاي الكترونيكي متعدد وفق مقررات مختلف،
باز طراحي فرايند مربوط آنگونه كه در استعلام آمده است ،به منظور ايجاد دولت الكترونيك )هوشمند( ،ارائه
خدمات آسانتر ،سريعتر و ارزانتر ،مستلزم تغيير رويكرد و اصلاح آييننامه مربوط است.
-٢قانونگذار در ماده ٢٩قانون صدرالذكر به مراجعه حضوري دارندگان وسيله نقليه به ادارات راهنمايي و
رانندگي يا مراكز تعيينشده از سوي آن ،تصريح نكرده است؛ اما ماده ٢آييننامه اجرايي ماده ٢٩يادشده به
نحوي نگارش يافته اسـت كه ظهور در مراجعه حضوري دارد؛ افزون بر اين ،ماده ١٥آييننامه اجرايي بند »ت«
ماده ١١٤قانون برنامه پنجساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران )موضوع استعلام برخط اطلاعات و سوابق
مربوط به وسايل نقليه موتوري مورد معامله و اهليت معاملاتي اشخاص در بستر سكوهاي بخش خصوصي(
مصوب ١٤٠٣/١١/٧هيأت وزيران به اين امر تصريح دارد؛ اين در حالي است كه در مقررات متعدد ،سعي بر

كاهش مراجعه حضوري مردم به ادارات دولتي و عمومي بوده و بر ارائه خدمات الكترونيك و هوشمند تأكيد
شده است؛ حتي در امور قضايي قانونگذار با اختصاص فصلي به دادرسي الكترونيك در قانون آيين دادرسي
كيفري مصوب ،١٣٩٢پيشبينيهاي متعددي؛ از جمله در ماده ٦٥٥و تبصره ٢اين ماده براي ارائه خدمات
الكترونيك قضايي كرده است؛ بنابراين و با توجه به مجموع تكاليف مقرر براي ايجاد و توسعه دولت الكترونيك
)هوشمند( ،نميتوان مراجعه مذكور در ماده ٢٩پيشگفته را منحصر به مراجعه حضوري به ادارات و مراكز يادشده
دانست و مراجعه به دفاتر پيشخوان يا سامانههاي رسمي با انجام احراز هويت الكترونيك را نيز شامل ميشود.
بديهي است اصالت وسيله نقليه مستلزم معاينه آن به وسيله كارشناسان مربوط است.
بنا به مراتب پيشگفته ،هر چند اطلاق مراجعه به ادارات ،مراجعه به سامانههاي الكترونيكي مربوط را نيز شامل
ميشود؛ اما با وجود ظرفيت قانون مذكور ،همانگونه كه در پاسخ پرسش قبلي آورده شد ،اين امر مستلزم تغيير
رويكرد و اصلاح آييننامههاي مربوط است.
-٤وفق ذيل بند ) ٣الحاقي (١٤٠٣تبصره ٧ماده ١٦٩مكرر قانون مالياتهاي مستقيم مصوب ١٣٦٦با
اصلاحات و الحاقات بعدي )موضوع بند ٣ماده ٣قانون ساماندهي بازار زمين ،مسكن و اجارهبها مصوب (١٤٠٣
به عنوان آخرين اراده مقنن» ،كليه دستگاهها ،نهادهاي اجرايي و زيرمجموعههاي آنها مكلفند استعلامات مورد
نياز اقامت و سكونت متقاضيان خود را صرفاً از طريق سامانه ملي املاك و اسكان كشور انجام دهند« ؛ در بند
٧تبصره ٨ماده مذكور ،نيز به موضوع تعويض پلاك تصريح شده است؛ بنابراين ،در حال حاضر احراز نشاني
براي تعويض پلاك از طريق شركت پست برخلاف مقررات قانوني مذكور و موجب تحميل هزينه و اتلاف وقت
خواهد بود.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه