نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۰

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۰، شماره پرونده ۱۴۰۵-۱۹۲-۱۰۰، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۵/۱۰۰تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۰شماره پرونده ۱۴۰۵-۱۹۲-۱۰۰ ـ كتیر ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۰

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

استحضار داريد به موجب ماده قانون اصلاح قانون حفظ كاربري اراضي كشاورزي و مصوب ١٣٧٤با اصلاحات و
الحاقات بعدي ماده ١٠هرگونه تغيير كاربري محسوب ميگردد چنانچه به طور غير مجاز و بدون اخذ مجوز از كميسيون
مووضع تبصره ١ماده ١اين قانون صورت پذيرد جرم بوده و مأموران جهاد كشاورزي محل مكلفند نسبت به توقف
عمليات اقدام و مراتب را به اداره متبوع جهت انعكاس به مراجع قضايي اعلام نمايند .تبصره -١چنانچه مرتكب پس
از اعلام جهاد كشاورزي به اقدامات خود ادامه دهد نيروي انتظامي موظف است بنا به درخواست جهاد كشاورزي از
ادامه عمليات مرتكب جلوگيري نمايد .تبصره -٢مأموران جهاد كشاورزي موظفند با حضور نماينده دادسرا و در نقاطي
كه دادسرا نباشد با حضور نماينده دادگاه محل ضمن تنظيم صورتمجلس رأساً نسبت به قلع و قمع بنا و مستحدثات
اقدام و وضعيت زمين را به حالت اوليه اعاده نمايند به موجب ماده ١٩قانون مجازات اسلامي مصوب ١٣٩٢مجازاتهاي
تعريري را به هشت درجه تقسيم نموده است :درجه ٧حبس از نود و يك روز تا شش ماه جزاي نقدي بيش از ده
ميليون ريال تا بيست ميليون ريال شلاق از ياده تا سي ضربه محروميت از حقوق اجتماعي تا شش ماه درجه ٨حبس
تا سه ماه جاز نقدي تا ده ميليون ريال شلاق تا ده ضربه تبصره -١موارد محروميت از حقوق اجتماعي همان است كه
در مجازاتهاي تبعي ذكر شده است تبصره ٢مجازاتي كه حداقل آن منطبق بر يكي از درجات فوق و حداكثر آن منطبق
با درجه بالاتر باشد ،از درجه بالاتر محسوب ميشود تبصره -٣در صورت تعدد مجازاتها مجازات شديدتر و در
صورت عدم امكان تشخيص مجازات شديدتر مجازات حبس ملاك است .همچنين اگر مجازاتي با هيچ يك از بندهاي
هشتگانه اين ماده مطابقت نداشته باشد مجازات درجه هفت محسوب ميشود تبصره ٤مقررات اين ماده و تبصرههاي
آن تنها جهت تعيين درجه مجازات است و تأثيري در ميزان حداقل و حداكثر مجازاتهاي مقرر در قوانين جاري ندارد
به موجب ماده ٤قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب ١٤٠٢جهت رسيدگي به دعاوي مالي با نصاب بهاي زير يك
ميليارد ريال و پارهاي دعاوي غير مالي مانند دعواي تصرف عدواني تخليه تأمين دليل حصر وراثت تحرير تركه و
دعاوي مرتبط با شناسنامه و جرايم مستوجب درجه هفت و هشت و جرايم غير عمدي مرتبط با تصادف رانندگي و
حوادث كار دادگاه صلح تشكيل و در صلاحيت اين دادگاه قرار داده شده است از آنجايي كه جرايم به صورت تقسيم و

بدون دخالت دادسرا در دادگاه صلح رسيدگي مي شود آيا و رود دادسرا به تخريب واحدهاي ساخته شده موضوع ماده
ده قانون حفظ كاربري نسخ نشده و به قوت خود باقي مي باشد؟ و آيا دادسرا كه صلاحيت ذاتي براي رسيدگي به اين
جرايم ندارد مي تواند مجوز تخريب و ...را صادر نمايد و آيا مسئوليت دادسرا در ماده ١٠قانون كاربري به قوت خود
باقي ميباشد.
سؤال دوم با توجه به اينكه به موجب تبصره -٢مرجع تشخيص اراضي زراعي و باغها ،وزارت جهاد كشاورزي است
و مراجع قضايي و اداري نظر سازمان جهاد كشاورزي ذيربط را در اين زمينه استعلام مينمايند و مراجع اداري موظف
به رعايت نظر سازمان مودر اشاره خواهند بود.
و نظر سازمان جهاد كشاورزي استان براي مراجع قضايي به منزله نظر كارشناس رسمي دادگستري تلقي مي شود آيا
در مواردي كه به موجب ماده ده الحاقي و تبصره ٢آن مأموران جهاد تشخيص تغيير كاربري دهد و از دادستان نقاضاي
قلع و قمع نمايند )يا نماينده دادگاه صلح در صورتي كه معاونت حقوقي قايل به صلاحيت اين دادگاه باشند( آيا اين
تشخيص با توجه به تلقي شدن نظر كارشناس رسمي قابليت اعتراض و ارجاع آن به هيأت كارشناسان دارد يا خير؟

پاسخ

-١اولاً ،با توجه استثنايي بودن صلاحيت دادگاه صلح و ضرورت اكتفا به قدر متيقن در موارد ترديد و از آنجا كه
در ماده ) ٣اصلاحي (١٣٨٥قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها مصوب ١٣٧٤با اصلاحات و الحاقات بعدي
براي بزه تغيير كاربري غير مجاز ،علاوه بر مجازات جزاي نقدي و حبس )در صورت تكرار( ،محكوميت به قلع و
قمع بنا نيز پيشبيني شده است و حكم به قلع و قمع بنا نيز جزء لاينفك حكم كيفري است و با عنايت به سياق
عبارات بندهاي ٩و ١٠ماده ١٢قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب ١٤٠٢و با لحاظ آنكه در بند ٩اين ماده
جنبه عمومي و خصوصي كليه جرايم غير عمدي ناشي از كار يا تصادفات رانندگي در صلاحيت دادگاه صلح قرار
گرفته است؛ اما در بند ١٠اين ماده در مقام بيان صلاحيت دادگاه صلح براي رسيدگي به جرايم عمدي تعزيري
مستوجب مجازات درجه ٧و ،٨به جنبه خصوصي اين جرائم تصريح نشده است؛ بنابراين ،به نظر ميرسد رسيدگي
به بزه تغيير كاربري غير مجاز اراضي زراعي از صلاحيت دادگاه صلح خارج است و رسيدگي مستقيم در دادگاه
كيفري ذيصلاح مانع از انجام وظيفه نظارتي دادستان در اجراي حكم قلع و قمع نيست.
ثانياً ،با توجه به ماده ) ٣اصلاحي (١٣٨٥قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها مصوب ١٣٧٤با اصلاحات و
الحاقات بعدي و با لحاظ رأي وحدت رويه شماره ٧٠٧مورخ ١٣٨٦/١٢/٢١هيأت عمومي ديوان عالي كشور،

چنانچه مالكان يا متصرفان اراضي زراعي و باغهاي موضوع اين قانون به صورت غير مجاز ،يعني بدون اخذ مجوز
از كميسيون مقرر در اين قانون اقدام به تغيير كاربري نمايند ،صدور حكم قلع و قمع بنا و مستحدثات به تبع جرم،
وظيفه دادگاه كيفري رسيدگيكننده به جرم است؛ بنابراين ،قلع و قمع بنا موضوع تبصره ٢ماده ١٠اين قانون توسط
مأموران اداره جهاد كشاورزي با توجه به مواد ٣و ١٠قانون پس از اعلام به مراجع قضايي و صدور حكم در اين
خصوص امكانپذير است.
ثالثاً :وفق ماده ) ٤٨٤اصلاحي (١٣٩٤قانون آيين دادرسي كيفري مصوب ١٣٩٢با اصلاحات و الحاقات بعدي،
اجراي احكام كيفري بر عهده دادستان است و به موجب تبصره ٣اين ماده ،اجراي احكام كيفري صادره از دادگاههاي
بخش بر عهده رئيس دادگاه و در غياب وي با دادرس علي البدل است؛اما مقنن به موجب تبصره ٢ماده ١٠قانون
حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها مصوب ١٣٧٤با اصلاحات و الحاقات بعدي ،اجراي حكم دادگاه در خصوص
قلع و قمع بنا را به عهده مأمورين جهاد كشاورزي قرار داده است و به همين علت كلمه »رأساً« در اين تبصره به
كار رفته است و حضور نماينده دادسرا و در نقاطي كه دادسرا نباشد ،حضور نماينده دادگاه از باب نظارت دادستان
يا دادگاه در اجراي حكم است و اين مقررات به قوت خود باقي است و دليلي بر نسخ مقررات پيشگفته وجود
ندارد.
-٢هرچند نظر سازمان جهاد كشاورزي طبق تبصره ) ٢اصلاحي (١٣٨٥ماده يك قانون حفظ كاربري اراضي
زراعي و باغها مصوب ١٣٧٤با اصلاحات و الحاقات بعدي ،براي مراجع قضايي به منزله نظر كارشناس رسمي
است؛ اما با توجه به ماده ١٦٦قانون آيين دادرسي كيفري مصوب ١٣٩٢و ديگر عمومات مربوط ،چنانچه مرجع
قضايي به هر علتي از جمله اعتراض به نظر كارشناس ،اين نظر را موافق اوضاع و احوال قضيه نداند ،ميتواند
موضوع را به كارشناس واحد يا هيأت كارشناسي ارجاع كند.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه