نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۹

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۹، شماره پرونده ۱۴۰۵-۱۲۷-۱۲۱، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۵/۱۲۱تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۹شماره پرونده ۱۴۰۵-۱۲۷-۱۲۱ ـ حتیر ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۹

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

بر اساس بند »خ« ماده ١١٣قانون برنامه پنجساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران مصوب ١٤٠٣مبني بر »ايجاد
سامانه خودكاربري جهت ثبت غير حضوري كليه درخواستهاي قضايي مورد نياز مردم« مانند ثبت دادخواست و راهكار
» ٣٨سند تحول و تعالي قوه قضاييه مصوب «١٤٠٣و ماده ٣٩دستورالعمل »هوشمندسازي و الكترونيكي شدن فرآيندها
و پروندههاي قضايي« مبني بر »فراهمسازي امكان ارائه حداكثر خدمات مرتبط با پذيرش و تشكيل پروندهها در بستر
سكوها )پلتفرمهاي( بخش خصوصي« ،برنامهريزي براي بهرهگيري از ظرفيت سكوهاي بخش خصوصي به منظور ارائه
هوشمند خدمات؛ از جمله ثبت و ارسال دادخواست و شكواييه در زمره راهكارهاي تحولي قوه قضاييه است؛ با وجود اين
وفق ماده ٥٧قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب » ١٣٧٩خواهان بايد رونوشت يا
تصوير اسناد خود را پيوست دادخواست نمايد رونوشت يا تصوير بايد خوانا و مطابقت آن با اصل گواهي شده باشد .مقصود
از گواهي آن است كه دفتر دادگاهي كه دادخواست به آنجا داده ميشود يا دفتر يكي از دادگاههاي ديگر يا يكي از ادارات
ثبت اسناد يا دفتر اسناد رسمي و در جايي كه هيچ يك از آنها نباشد بخشدار محل يا يكي از ادارات دولتي مطابقت آن را
با اصل گواهي كرده باشد«.؛ حكم اين ماده در حالي است كه مطابق بند »ب« ماده ١١٣قانون برنامه صدرالذكر بايد تا
پايان برنامه ،پروندههاي قضايي الكترونيكي شده و جايگزين پروندههاي كاغذي شود؛ اقتضاي اجراي اين تكليف ،حذف
كاغذ حتي در مرحله ثبت دادخواست است .با توجه به توضيحات پيشگفته و همچنين با توجه به مستندات ذيلالذكر:
نخست .حكم مقرر در ماده ٦٥٥آيين دادرسي كيفري مصوب ١٣٩٢مبني بر كافي و معتبر دانستن صورت يا محتواي
الكترونيكي اسناد ،مدارك ،نوشتهها و همچنين با لحاظ توسعه دريافت مدارك به صورت اسكن شده در سامانههاي مختلف
توسط دستگاههاي اجرايي كشور؛ مانند ثبتنام كنكور ،ثبتنام دانشگاه و يا احراز هويت در فرايند جذب اعضاي هيأت
علمي؛
دوم » .لزوم حاضر كردن اصل مدارك ضميمه دادخواست در جلسه دادگاه مطابق ماده ٩٦قانون آيين دادرسي دادگاههاي
عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب ١٣٧٩؛
سوم .ارائه اسناد از طريق ورود فرد درخواستكننده و بارگذاري تصاوير تنها توسط شخص ارائهدهنده درخواست در بستر
سامانههاي الكترونيكي؛

چهارم .لزوم بررسي پرونده پيش از تعيين وقت توسط دفتر دادگاه براي كامل كردن پرونده مطابق ماده ٦٣قانون آيين
دادرسي ياد شده و در صورت نياز به گواهي شدن اصالت اسناد ،انجام اين امر مطابق ماده ٥٧همين قانون؛
پنجم .حكم مقرر در ماده ٣آييننامه اجرايي دفاتر و كانون خدمات الكترونيك قضايي مصوب ١٤٠١/٥/٢٣و تبصره اين
ماده كه به موجب آن در روش طرح و پيگيري دعاوي و شكايت از طريق فضاي مجازي ،درخواست به همراه مستندات
مربوط به سند الكترونيكي تبديل و پس از محاسبه هزينه خدمات قضايي توسط سامانه و پرداخت الكترونيكي آن كد
رهگيري اخذ و از طريق سامانه به مرجع منوط ارسال ميشود و مركز مكلف است امكان استعلام اصالت اسناد را به صورت
الكترونيكي فراهم و در صورت ممكن نبودن استعلام الكترونيكي تأييد اصالت اسناد را از طريق سامانه امكانپذير نمايد.
ششم .حكم مقر در ماده ٢٠قانون ديوان عدالت اداري مصوب ١٣٩٠با اصلاحات و الحاقات بعدي و پيشبيني فرآيند
تصديق اصالت اسناد در ثبت دادخواست بدوي؛ بدون نياز به مراجعه حضوري و به صورت خودكاربري در دادگاه خدمات
الكترونيك قضايي )عدل ايران( و تصديق اصالت اسناد پيوست شده در اين روش توسط روش فني طراحي شده توسط
مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه .خواهشمند است اعلام فرماييد :آيا مي توان گ فت كه در فرآيند تشكيل هوشمند
و غير حضوري پرونده توسط سامانههاي تهيه و طراحي شده از سوي سكوهاي دانشبنيان در خصوص اسناد و مدارك
پيوستي كه وفق ماده ٥٧قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب ،١٣٧٩مطابقت تصوير يا
رونوشت آنها با اصل بايد گواهي شود ،بارگذاري تصوير واضح و خواناي اسناد در هنگام ثبت دادخواست و بهرهگيري از
سازوكارهاي فني مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه براي تصديق آنها؛ مشابه رويههاي فني مورد استفاده در فرآيند
خودكاربري دادخواست بدوي ديوان عدالت اداري ،به منزله رعايت الزامات مقرر در ماده ٥٧قانون ياد شده تلقي ميشود
و يا آنكه پس از ثبت الكترونيك دادخواست و پيوستهاي آن ،تصديق اصالت و مطابقت مدارك با اصل توسط دفتر دادگاه
پيش از ارجاع پرونده به قاضي ،به مثابه رعايت ماده ٥٧قانون مذكور است و يا آنكه پيشبيني ساز و كار ديگري در اين
خصوص ضروري است؟

پاسخ

نخست .به موجب بند »خ« ماده ١١٣قانون برنامه پنجساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران مصوب ١٤٠٣
قوه قضاييه مكلف شده است به منظور تسهيل دسترسي مردم به خدمات قضايي از قبيل ارائه و پيگيري دادخواست
يا شكوائيه به صورت الكترونيكي ،در پايان سال اول برنامه سامانه خودكاربري ايجاد نمايد تا كليه درخواستهاي
مورد نياز اشخاص به صورت غير حضوري و از طريق درگاه خدمات قضايي ارسال شود.

دوم .وفق ماده ٦٥٥قانون آيين دادرسي كيفري مصوب ،١٣٩٢صورت يا محتواي الكترونيكي اسناد با رعايت ساز
و كارهاي امنيتي مذكور در مواد اين قانون و تبصرههاي آن در فرآيند دادرسي به رسميت شناخته شده است.
سوم .بند »ث« ماده يك دستورالعمل هوشمندسازي و الكترونيكي شدن فرآيند و پروندههاي قضايي مصوب
١٤٠٣/٣/٢٧پرونده الكترونيكي را با عنوان مجموعه اسناد و اطلاعات مربوط به موضوع مطروحه نزد مرجع
قضايي تعريف كرده است كه با وسايل الكترونيكي ،نوري يا فناوريهاي نوين با رعايت سازوكارهاي امنيتي ،در
سامانه هاي قضايي توليد ،ارسال ،دريافت ،ذخيره و پردازش ميشود .همچنين ماده ٢٩اين دستورالعمل ،بر تكليف
مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه ب ه تهيه ضوابط فعاليت سكوها )پلتفرم(هاي بخش خصوصي در خدمات
مرتبط با پذيرش و تشكيل پروندهها در بستر اين سكوها تصريح دارد.
چهارم .به موجب ماده ٣آييننامه اجرايي دفاتر و كانون خدمات الكترونيك قضايي مصوب ١٤٠١/٥/٢٣در روش
اقدام از طريق درگاه ،درخواست به همراه مستندات مربوط به سند الكترونيكي تبديل و پس از محاسبه هزينه
خدمات قضايي توسط سامانه و پرداخت الكترونيكي آن ،كد رهگيري اخذ ميشود؛ به موجب تبصره يك اين ماده،
مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه مكلف شده است امكان استعلام اصالت اسناد به صورت الكترونيكي و در
صورت فراهم نبودن اين امر ،امكان تأييد اصالت اسناد از طريق سامانه را فراهم آورد.
با توجه به قوانين و مقررات پيش گفته و تأكيد مقنن بر توسعه و ارتقاي دادرسي الكترونيكي از طريق تدوين
آييننامههاي مربوط در ماده ٦٤٩قانون آيين دادرسي كيفري مصوب ١٣٩٢و با عنايت به اقتضائات و لوازم راجع
به اين قسم از دادرسي؛ از جمله در تقديم دادخواست يا شكوائيه از طريق سامانههاي خودكاربري ،در فرضي كه
دادخواست و يا شكواييه به صورت خودكاربري و از طريق سامانههاي تهيه شده توسط سكوهاي دانشبنيان تقديم
مي شود» ،تأييد هوشمند سامانهاي« اوراق و مستندات پيوست )بارگذاري شده( ،آنگونه كه در استعلام آمده است،
چنانچه با رعايت ساز و كارهاي فني و ايمني مقرر از سوي مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاييه باشد و فرآيند
مربوط به تأييد شوراي راهبري دادرسي الكترونيكي موضوع ماده ٦٤٩قانون آيين دادرسي كي فري مصوب ١٣٩٢
برسد ،اعمال ماده ٥٧قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب ١٣٧٩در خصوص
تطبيق رونوشت يا تصوير اسناد تقديمي با اصل كه از خصائص دادرسي سنتي )غير الكترونيكي( است ،منتفي ميشود

و در حقيقت »تأييد هوشمند سامانهاي« كه با رعايت الزامات ياد شده صورت ميگيرد ،جايگزين تطبيق سنتي و در
دادرسي الكترونيكي ،داراي اثر قانوني خواهد بود.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه