به موجب ماده ١٥قانون الزام به ثبت رسمي معاملات اموال غير منقول مصوب ،١٤٠٣ماده يك قانون پيشفروش
ساختمان مصوب ١٣٨٩با اصلاحات و الحاقات بعدي اصلاح شده است و قراردادهاي نوع سوم )خريد از مالكان
يا سازنده يا شركت سازنده( هم مشمول قرارداد پيش فروش ساختمان قرار داده شده است؛ همچنين وفق ماده ١٦
قانون اخيرالذكر ،اعمال خيار شرط منوط است به طي فرآيند ارسال اخطاريه ظرف هفت روز توسط سردفتر به
پيش خريدار و سپري شدن مدت سي روز از تاريخ اخطاريه؛ از آنجا كه به صرف سپري شدن مهلتهاي پرداخت
وجه و عدم پرداخت حق فسخ ايجاد نميشود ،ماده ١٦يادشده ،حكم مندرج در ماده ٤٤٤قانون مدني را محدودتر
كرده است .با توجه به توضيحات پيشگفته ،آيا شرط فاسخ مندرج در قرارداد براي عدم پرداخت وجه نيز مشمول
حكم ماده ١٦پيشگفته است و يا آنكه از شمول آن خروج موضوعي دارد؟
در اين مورد دو گونه ميتوان اعلام نظر كرد:
نخست آنكه ،به سبب عدم تصريح ماده ١٦يادشده به شرط فاسخ ،حكم اين ماده فقط شامل خيار فسخ است؛
ديدگاه دوم آنكه ،با توجه به سياستهاي حمايتگر دولت از اشخاص ضعيف و مداخلهگري دولت در اين موضوع،
ملاك يادشده در مورد شرط فاسخ نيز جاري است و چه بسا با قياس اولويت قابل استنباط است؛ زيرا اين حقيقت
كه اعمال شرط خيار كه قابليت و حقي ارادي است ممنوع و محدود شده است ،به طريق اولي تحقق شرط فاسخ كه
حكمي قهري است نيز ممنوع است؛ اين تفسير با روح مقررات حاكم بر اين قانون انطباق دارد والا نقص غرض و
موجب افزايش تقلب نسبت به قانون ميشود .خواهشمند است در اين خصوص اعلام نظر فرماييد.
نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۳۹ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۳۱
مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
استعلام
پاسخ
اولاً ،با توجه به حكم مقرر در ماده ٣قانون پيشفروش ساختمان مصوب ١٣٨٩با اصلاحات و الحاقات بعدي،
قرارداد پيشفروش ساختمان كه بدون تنظيم سند رسمي و به صورت عادي منعقد شده است ،بر اساس ماده ١٠
قانون مدني معتبر و لازمالاجرا است و از شمول قانون يادشده خارج است.
ثانياً ،برخلاف آنچه در فرض استعلام آمده است ،فلسفه وضع ماده ١٦قانون پيش فروش ساختمان مصوب ١٣٨٩
با اصلاحات و الحاقات بعدي ،ايجاد محدوديت در اعمال ماده ٤٤٤قانون مدني )ناظر به مواد ٢٣٤تا ٢٤٥اين
قانون( نيست؛ بلكه قانونگذار در ماده ١٦اين قانون ساز و كار خاص و آسانتري نسبت به مواد يادشده پيشبيني
كرده است؛ به گونهاي كه در صورت عدم پرداخت اقساط بها يا عوض قراردادي در مواعد مقرر ،ضرورتي به مراجعه
به دادگاه و تقاضاي الزا م متعهد به ايفاي شرط وفق ماده ٢٣٧قانون مدني )با لحاظ مواد ٢٣٨و ٢٣٩اين قانون(
نميباشد تا حق فسخ براي مشروطله ايجاد شود؛ بلكه به صرف مراجعه به دفترخانه و صدور اخطاريه و سپري
شدن مدت يك ماه و عدم پرداخت اقساط معوقه ،براي پيشفروشنده حق فسخ ايجاد ميشود.
با توجه به مراتب ياشده و با لحاظ اصل حاكميت اراده و نظر به اينكه ماده ١٦قانون پيشفروش ساختمان ناظر به
حق فسخ يا شرط فاسخ كه جنبه قراردادي دارد ،نمي باشد؛ بلكه اين ماده ناظر به مواردي است كه قرارداد در اين
خصوص ساكت باشد ،در فرض سؤال پيشبيني حق فسخ يا شرط فاسخ در قرارداد فاقد اشكال قانوني است؛ اين
امر كه در ماده ١٦يادشده برخلاف برخي مواد ديگر اين قانون ،مانند حكم ذيل ماده ١١قانون مذكور ،توافق
برخلاف مفاد آن منع نشده است نيز مؤيد اين ديدگاه است.
دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه