اولاً ،چنانچه شخص »الف« با طرح شكايت عليه شخص »ب« كه فوت كرده است و همچنين وراث وي بابت
عناوين اتهامي جعل و استفاده از سند مجعول ،اعلام كند شخص »ب« سند عادي صلحنامه را جعل كرده و به
موجب آن تعدادي از املاك شخص »الف« را به خود صلح كرده است؛ وراث وي اكنون با همان سند عادي در
دادگاه حقوقي طرح دعوا كرده و الزام شخص »الف« به تنظيم سند رسمي انتقال را خواستار شدهاند؛ با عنايت به
اينكه شخص »ب« پيش از طرح شكايت فوت كرده است ،به شكواييه جعل و استفاده از سند مجعول در دادسرا
چگونه رسيدگي ميشود؟
ثانياً ،آيا صرف طرح دعواي ورثه شخص »ب« به طرفيت شخص »الف« كه در زمان طرح دعوا جعليت سند به
اثبات نرسيده است ،مصداق استفاده از سند مجعول است؟
ثالثاً ،با توجه به عدم امكان رسيدگي در دادسرا در خصوص جعل به لحاظ فوت فرد »ب« ،آيا دادسرا ميتواند
براي رسيدگي به موضوع استفاده از سند مجعول و به منظور احراز جعلي بودن سند ،اقدام به تحقيق؛ از جمله با
ارجاع موضوع به كارشناس رسمي دادگستري نمايد و با احراز جعليت سند ،در خصوص اتهام استفاده از سند
مجعول اتخاذ تصميم كند؟
نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۶۷ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۲۰
مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
استعلام
پاسخ
اولاً ،هر چند از لحاظ وقوع ،بزه جعل بر بزه استفاده از سند مجعول ،تقدم رتبي دارد؛ زيرا تا سندي جعل نشود،
استفاده از آن ممكن نخواهد بود؛ با وجود اين ،از آنجا كه بزههاي يادشده دو جرم متفاوت و مستقل از يكديگرند؛
از لحاظ تعقيب ،بزه استفاده از سند مجعول تابع بزه جعل نيست؛ بر اين اساس و با عنايت به وظيفه ذاتي دادسرا
در كشف جرم و تعقيب متهم )موضوع ماده ٢٢قانون آيين دادرسي كيفري مصوب ،(١٣٩٢صدور قرار شكلي
موقوفي تعقيب بابت ارتكاب جعل سند عادي به لحاظ فوت متهم ،مانع تعقيب كيفري بزه استفادهكنندگان از سند
مجعول )با فرض علم آنان به مجعول بودن سند( نميباشد و چنانچه دادسرا براي احراز جرم استفاده از سند مجعول
به انجام تحقيقات مقتضي؛ از جمله اخذ نظر كارشناس در مورد جعل سند نياز داشته باشد ،تحقيقات مقتضي را
انجام ميدهد.
ثانياً ،در بزه استفاده از سند مجعول ،تأكيد بر استفاده از اين سند است و همين كه كسي سند مجعول را با علم به
مجعول بودن آن ،به منظور استفاده ابراز كند ،بزه يادشده تحقق پيدا ميكند؛ به عبارت ديگر ،تحقق بزه استفاده از
سند مجعول به حصول نتيجه آن منوط نيست.
دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه