نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۸

متن کامل استعلام و پاسخ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۸، شماره پرونده ۱۴۰۵-۹/۲-۵۶، در بخش نظریات مشورتی کتابخانه حقوقی دادیار.

شماره نظریه ۷/۱۴۰۵/۵۶تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۸شماره پرونده ۱۴۰۵-۹/۲-۵۶ ـ حتیر ۱۴۰۵

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۸

مرجع: اداره کل حقوقی قوه قضاییه ـ دكتر محمدعلي شاه حيدري پور

استعلام

شخصي در خرداد سال ١٣٩٥فوت نموده است و مهريه زوجه وي كه سال ١٣٥٣ازدواج نموده است ،سي هزار
تومان است؛ در چنين فرضي مهريه زوجه چگونه محاسبه ميشود؟
توضيح آنكه در خصوص موضوع ،سه ديدگاه مختلف به شرح زير قابل طرح است :ديدگاه نخست :با توجه به
اينكه زوج در سال ١٣٩٥فوت كرده است و ماده ٣آييننامه اجرايي قانون الحاق يك تبصره به ماده ١٠٨٢قانون
مدني مصوب ١٣٧٧/٢/١٣هيأت وزيران ،تاريخ فوت را مبناي محاسبه قرار داده است؛ بر اين اساس ،اعم از آنكه
زوجه مهريه خود را در سال ١٣٩٥مطالبه كرده باشد و يا در سال ،١٤٠٥بايد بر اساس شاخص اعلامي بانك
مركزي در سال ١٣٩٤مهريه وي محاسبه شود .ديدگاه دوم :چنانچه زوجه در خرداد ١٣٩٥مهريه خود را مطالبه
كند ،مهريه وي بر اساس شاخص سال ١٣٩٤محاسبه و پرداخت ميشود و در سالهاي بعد به دليل تعيين شاخص
سال ١٣٩٥ديگر نميتواند مابهالتفاوت سه ماه را بر اساس شاخص اعلامي براي سال ١٣٩٥مطالبه كند )قاعده
اقدام(؛ اما اگر مهريه در سال ١٤٠٥مطالبه شود ،از آنجا كه شاخص سال ١٣٩٥مشخص است ،بايد بر اساس
شاخص همين سال مهريه محاسبه و پرداخت شود.
ديدگاه سوم :چنانچه زوجه در سال ١٣٩٥مهريه خود را مطالبه نمايد ،مهريه بر اساس شاخص سال ١٣٩٤محاسبه
ميشود كه در سالهاي بعد به دليل تعيين شاخص سال ١٣٩٥ميتواند مابهالتفاوت سه ماه را بر اساس شاخص
سال ١٣٩٥دريافت كند و در صورتي كه در سال ١٤٠٥مهريه خود را مطالبه نمايد ،با توجه به مشخص بودن
شاخص سال ،١٣٩٥مهريه بر اساس شاخص همين سال محاسبه و وصول ميشود .با توجه به توضيحات فوق،
خواهشمند است به پرسشهاي زير پاسخ دهيد:
-١چنانچه زوجه كه همسر وي در سال ١٣٩٥فوت كرده است ،مهريه خود را در خرداد همان سال مطالبه كند،
آيا مهريه وي بر اساس شاخص سال ١٣٩٤محاسبه ميشود؟ در سال بعد كه شاخص سال ١٣٩٥مشخص ميشود،

آيا زوجه ميتواند مهريه خود را تا خرداد ١٣٩٥مطالبه كند و يا آنكه مابهالتفاوت اين چند ماه را نميتواند در
سالهاي بعد مطالبه كند؟
-٢چنانچه در فرض سؤال ،زوجه مهريه خود را در سال ١٤٠٥مطالبه كند ،با توجه به اينكه شاخص سال ١٣٩٥
)سال فوت زوج( مشخص است ،مهريه زوجه بايد بر اساس شاخص سال ١٣٩٥محاسبه شود و يا بر اساس شاخص
سال ١٣٩٤؟

پاسخ

١و -٢اولاً ،منظور از شاخص سالانه موضوع ماده ٥٢٢قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور
مدني مصوب ١٣٧٩نرخ تورم سالانه براساس ميانگين اعداد شاخص قيمت در يك سال منتهي به هر ماه ميباشد؛
اما در خصوص مهريه مقصود ،سال شمسي است.
ثانياً ،هرچند قانون استفساريه تبصره ذيل ماده ١٠٨٢قانون مدني مصوب ،١٣٧٦منظور از زمان تأديه مهريه موضوع
تبصره الحاقي ١٣٧٦/٤/٢٩به ماده يادشده را زمان اجراي حكم قطعي و لازمالاجرا دانسته است؛ اما نظر بر اينكه
وفق تبصره ياد شده ،مهريه وجه رايج متناسب با تغيير شاخص قيمت سالانه زمان تأديه به نسبت سال وقوع عقد
پرداخت ميشود ،محاسبه مهريه به شرح مذكور در اين تبصره مستلزم تحقق عنوان شاخص سالانه است كه اين
عنوان صرفاً بر شاخص سال قبل از تأديه صدق ميكند و در خصوص سال زمان تأديه ،چنين شاخصي تحقق نيافته
تا بر اساس آن امر محاسبه صورت گيرد .بنابراين ،همانگونه كه در ماده ٢آييننامه اجرايي اين تبصره مصوب
١٣٧٧/٢/١٣هيأت وزيران آمده است ملاك ،متوسط شاخص بها در سال قبل و به ترتيب تعيين شده در اين
آييننامه است و زوج ملزم به پرداخت مهريه وجه رايج بر اساس متوسط شاخص بها در سال قبل است و مابهالتفاوت
شاخص سال قبل و شاخص سالانه زمان اجراي حكم قطعي و لازمالاجرا پس از تحقق اين شاخص ،قابل مطالبه
نميباشد.
ثالثاً ،ماده ١٠٨٢قانون مدني و تبصره الحاقي به آن و قانون استفساري ه اين تبصره در مقام بيان فرض غالب است
)از حيث احتساب زمان پرداخت( و مطالبه مهريه پس از فوت زوج ،تابع عمومات حاكم بر تقسيم تركه؛ از جمله
مواد ٨٦٨و ٨٦٩قانون مدني است و ماده ٣آيين نامه اجرايي تبصره يادشده مصوب ١٣٧٧/٢/١٣هيأت وزيران
نيز همسو با عمومات اخيرالذكر است و در فرض مطالبه مهريه زوجه از تركه زوج متوفا ،از آنجا كه مهريه زوجه

حال بوده است و به اين نحو نبوده كه به واسطه فوت زوج حال شود )ماده ٢٣١قانون امور حسبي مصوب ،(١٣١٩
محاسبه مهريه از تركه زوج متوفا )موضوع ماده ٣آييننامه اجرايي يادشده( ،تابع ملاك مقرر در ماده ٢همين
آييننامه و بر اساس شاخص بها در سال پيش از فوت زوج است.

دكتر محمدعلي شاه حيدري پور
اداره کل حقوقی قوه قضاییه