متن کامل قانون شرکت‌های تعاونی (مصوب ۱۳۵۰)

مصوب ۱۳۵۰/۰۳/۱۶ مجلس شورای ملی

فصل اول - تعاریف

اصطلاحاتی که در این قانون به‌کار برده شده است از نظر اجرای این قانون به شرح زیر تعریف می‌شود: ۱ - عضو: در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی هر صاحب سهم اعم از اینکه شخص حقیقی یا حقوقی باشد عضو شرکت یا اتحادیه نامیده می‌شود. ۲ - سهم: سهم واحدی از سرمایه یک شرکت یا اتحادیه تعاونی است که میزان آن در اساسنامه ذکر می‌شود. ۳ - درآمد ویژه: مبلغی است که از عملیات و معاملات یک شرکت یا اتحادیه تعاونی در یک دوره مالی پس از وضع هزینه‌ها و استهلاکات حاصل می‌شود. ۴ - سود سهم: مبلغی از درآمد ویژه سالانه شرکت یا اتحادیه تعاونی است که در هر سال به هر سهم اختصاص داده می‌شود. ۵ - مازاد برگشتی: مبلغی از درآمد ویژه شرکت یا اتحادیه تعاونی است که برای تقسیم بین اعضاء بتناسب میزان معاملات آنها با شرکت با اتحادیه تعاونی در حدود مقررات این قانون اختصاص داده می‌شود. ۶ - کشاورز: کسی که حرفه اصلی او تولید محصول به وسیله عملیات زراعی و یا باغداری باشد. ۷ - دامدار: کسی که حرفه اصلی او تولید یا پرورش دام و یا طیور باشد. ۸ - صاحب حرفه: کسی که با کمک نیروی کار شخصی و سرمایه و وسایل خود اقدام به تولید کالا به منظور فروش یا عرضه خدمت معین برای کسب درآمد می‌کند.۹ (منسوخه ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - کاسب: صاحب کسبی که فروش آن به صورت خرده و جزئی است و عملیات عمده فروشی ندارد.۹ (اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - صاحب شغل آزاد: کسیکه بدون وسائل و یا با وسائل لازم، خدمت یا خدماتی را عرضه و بدینوسیله کسب درآمد می‌کند.۱۰ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - صنایع کوچک صنایعی است که به وسیله وزارت اقتصاد مشخص و اعلا [اعلام] می‌شود.

فصل دوم - کلیات

(اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - شرکت تعاونی شرکتی است از اشخاص حقیقی یا حقوقی که به منظور رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضاء از طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری آنان موافق اصولی که در این قانون مصرح است تشکیل میشو د. تبصره - تعداد اعضای شرکت تعاونی نباید از ۷ عضو کمتر باشد.

(اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - عضویت شرکت تعاونی برای تمام اشخاصی که محل فعالیت یا سکونت آنها در حوزه عمل شرکت باشد و به تمام یا قسمتی از خدمات شرکت احتیاج داشته باشند آزاد است.

شرط عضویت در شرکت تعاونی خرید و پرداخت تمام بهای لااقل یک سهم می‌باشد.

هیچگونه تبعیض یا محدودیتی برای عضویت در شرکت نباید وجود داشته باشد مگر به سبب عدم کفایت ظرفیت فنی تأسیسات و وسائل و امکانات شرکت مشروط بر اینکه در اساسنامه تصریح شده باشد. تبصره - میتوان در اساسنامه شرکت شرط قبول اعضای جدید را علاوه بر خرید سهام پرداخت مبلغی به عنوان حق عضویت متناسب با هزینه توسعه وسائل و یا امکانات شرکت برای انجام خدمات اضافی موکول کرد.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - خروج هر عضو از شرکت اختیاریست و نمیتوان آنرا منع کرد و بهای سهم یا سهام او حداکثر به ارزش اسمی باید ظرف یکسال از تاریخ خروج عضو از شرکت نقداً پرداخت گردد. برای پذیرش مجدد عضو خارج شده از شرکت میتوان در اساسنامه شرایطی پیش‌بینی نمود.

مجمع عمومی عالیترین مرجع اتخاذ تصمیم و ابراز اراده جمعی اعضاء برای اداره امور شرکت است که در آن تمام اعضاء حق دارند حضور بهم رسانند و رای خود را درباره موضوع دستور جلسه مجمع بدهند. در مجمع عمومی هر عضو قطع نظر از تعداد سهام فقط دارای یک رای است.

(اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - هر یک از اعضای شرکت تعاونی می‌تواند استفاده از حق خود را برای حضور و دادن رای در مجمع عمومی بیک عضو دیگر با وکالت واگذار کند، لکن هیچ عضوی نمی‌تواند علاوه بر رای خود بیش از سه رای با وکالت داشته باشد.

در مجامع عمومی شرکت‌های تعاونی با حوزه عمل وسیع و یا تعداد زیاد عضو ممکن است اعمال حق رای به وسیله نماینده یا نمایندگان منتخب اعضاء در حوزه‌های مختلف فعالیت شرکت به نسبت تعداد عضو در هر حوزه و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و مجموع معاملات همان حوزه به نحوی که در اساسنامه مقرر خواهد شد انجام شود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - سرمایه شرکت تعاونی نامحدود و سهام آن با نام و مسئولیت هر عضو محدود به میزان سهمی است که از سرمایه شرکت خریداری و یا تعهد نموده است. تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - سود سالانه سهام شرکت‌های تعاونی معادل حداکثر نرخ بهره اوراق قرضه دولتی خواهد بود و در صورتی که اوراق قرضه دولتی در جریان نباشد سود سالانه سهام به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها و تصویب هیئت وزیران تعیین و جهت اجرا اعلام خواهد شد. در مواردی که میزان درآمد خالص شرکت تکافوی پرداخت سود سهام را بر اساس مفاد این تبصره ننماید مجمع عمومی صاحبان سهام شرکت تعاونی مربوط نسبت به تعیین مقدار سود سهام آن اقدام خواهد نمود. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - افزایش سرمایه شرکت تعاونی از طریق خرید سهام به وسیله اعضای جدید و یا افزایش تعداد سهام اعضای قبلی شرکت صورت می‌گیرد.

میزان سهام هر عضو را میتوان در اساسنامه به نسبت امکان معاملات او یا شرکت تعیین نمود و در هر حال میزان سهام یک عضو نباید از یک هفتم کل سرمایه شرکت تجاوز کند. تبصره - به موجب اساسنامه میتوان پرداخت بهای سهام خریداری شده هر عضو را باستثنای نخستین سهم خریداری از شرکت که نقدی است به اقساط با مدت معین که هر قسط از یک دهم مبلغ تعهدی کمتر نباشد مجاز دانست. در این صورت پرداخت سود سهام به نسبت مبلغ پرداختی و مازاد برگشتی از بابت معاملات عضو که موافق مقررات این قانون از تاریخ عضویت تعلق می‌گیرد موکول است به تصفیه تمام اقساط تعهدی او بابت سهام خریداری.

انتقال سهام شرکت تعاونی بغیر عضو شرکت مجاز نیست.

در صورتی که سهام هر یک از اعضای شرکت تعاونی به عنوان تضمین بدهی یا تعهدات آن عضو در قبال بستانکاران از طریق مراجع قانونی بازداشت شود ترتیب استیفای طلب بستانکار مشمول مقررات بازپرداخت سهام مذکور در این قانون خواهد بود. شرکت تعاونی می‌تواند طلب خود را از اعضائی که از شرکت خارج شده‌اند با حق تقدم نسبت بسایر طلب کارها از کل مطالبات آنها بابت سهام و یا سود آن، همچنین مازاد برگشتی مربوط و یا سپرده‌های آنها در شرکت برداشت کند.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - درآمد ویژه شرکت در صورتی که موافق اساسنامه قابل تقسیم باشد به ترتیب پس از وضع ذخیره‌ها و سود سهام مطابق مقررات این قانون به صورت مازاد برگشتی به تناسب میزان معاملات هر عضو یا شرکت قابل تقسیم است. مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیراعضاء در صورتی که موافق اساسنامه این نوع معاملات آزاد باشد قابل تقسیم به اعضاء نیست و به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.

از محل درآمد ویژه سالانه شرکت‌های تعاونی مبالغ زیر کسر و بحساب‌های مربوط منظور می‌شود: ۱ - حداقل ۱۲ درصد به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم. احتساب مبالغ مربوط از محل درآمد حاصل از معاملات با اعضاء در حساب ذخیره مندرج در این بند تا زمانی که مبلغ کل ذخیره حاصل از درآمد‌های مذکور به میزان معدل سرمایه سه سال اخیر شرکت نرسیده باشد الزامی خواهد بود، ولی مبالغ حاصل از معاملات با غیراعضاء و سایر درآمد‌های مجاز شرکت که خارج از حدود عملیات جاری آن باشد بدون رعایت معدل مذکور همه ساله به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.۲ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - سه درصد از درآمد ویژه سالانه برای توسعه تعلیمات و آموزش تعاون در منطقه تعاونی مربوط و در سراسر کشور در اختیار اتحادیه تعاونی نظارت و هماهنگی منطقه ای و مرکزی رشته مربوطه و تا زمانی که اتحادیه‌های مزبور تشکیل نشده اند در اختیار وزارت تعاون و امور روستاها... الخ»۳ - ذخایر دیگری که در اساسنامه مقرر شده باشد.

با انحلال شرکت تعاونی مانده حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت پس از تصفیه به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها و به موجب آیین‌نامه‌ای که به وسیله آن وزارت تهیه و به تصویب شورایعالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور می‌رسد یا بوجوه ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت یا اتحادیه تعاونی که با همان مقاصد در حوزه مربوط فعالیت می‌کنند انتقال داده می‌شود و یا بمصرف امور اجتماعی و عام المنفعه همان حوزه خواهد رسید مگر در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری موضوع تبصره ماده ۱۸ که مصارف مربوط بنا به پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی و تصویب شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور معین خواهد شد.

شرکت تعاونی دارای ارکان زیر است: ۱ - مجمع عمومی۲ - هیأت‌مدیره. ۳ - بازرس یا بازرسان.

(اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - انواع شرکت‌های تعاونی در سه رشته تعاونی به شرح زیر طبقه بندی می‌شود: ۱ - رشته کشاورزی: شامل تعاونی‌های کشاورزی و روستائی. ۲ - رشته مصرف: شامل تعاونی‌های مصرف کنندگان مسکن اعتبار و آموزشگاهها. ۳ - رشته کار و پیشه: شامل تعاونی‌های کار، تعاونی‌های حرف و صنایع دستی، تعاونی‌های صنایع کوچک، تعاونی‌های تهیه و توزیع، تعاونی‌های مشاغل آزاد و تعاونی‌های صیادان. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - هر یک از شرکت‌های تعاونی در رشته‌های « مصرف» یا « کار و پیشه» که با عضویت کارگران و سایر کارکنان صنایع و خدمات و حرف تشکیل شود و حداقل سه چهارم اعضای شرکت نزد سازمان بیمه‌های اجتماعی بیمه باشند شرکت تعاونی کارگری خوانده می‌شود. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - جمع بین هدفها و عملیات انواع شرکت‌های تعاونی از یک رشته یا از رشته‌های سه گانه فوق در صورتی ممکن خواهد بود که به سبب اوضاع و احوال و شرایط خاص و مقتضیات محلی مجوز آن قبلا از وزارت تعاون و امور روستاها تحصیل شده باشد و این شرکت‌ها می‌توانند عضویت اتحادیه‌های تعاونی رشته‌های مربوط را نیز داشته باشند.

فصل سوم - تشکیل و ثبت شرکت‌های تعاونی

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - شرکت تعاونی طبق تصمیم مجمع عمومی موسس تشکیل می‌گردد. در مجمع مذکور اساسنامه شرکت مطرح و با رای اکثریت اعضاء حاضر در جلسه بتصویب می‌رسد و همچنین اولین هیأت‌مدیره و بازرس یا بازرسان شرکت باکثریت نسبی اعضاء حاضر انتخاب و ماموریت ثبت شرکت به هیأت‌مدیره ای که قبولی خود را کتباً اعلام کرده باشند داده می‌شود. تبصره - در جلسات مجمع موسس تعداد اعضاء موافق با اساسنامه نباید کمتر از ۷ نفر باشد.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - آن عده از داوطلبان تشکیل شرکت که با مصوبات مجمع عمومی موسس موافق نباشند اعم از اینکه در مجمع عمومی موسس حضور یافته یا نیافته باشند در صورتیکه یکهفته پس از تشکیل مجمع مخالفت خود را کتباً اعلام نمایند، حق استرداد تقاضای عضویت خود و مبالغی را که برای خرید سهم یا سهام پرداخته‌اند دارند - در این صورت سرمایه شرکت تعاونی به مبلغی پس از کسر وجوه سهام اینگونه اشخاص به ثبت خواهد رسید. تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - وجوه پرداختی بابت سهام داوطلبان مذکور در این ماده بلافاصله بعد از معرفی امضا‌های مجاز شرکت باید مسترد گردد. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - در صورتیکه تقاضای ثبت شرکتی طبق ماده ۲۴ این قانون به طور قطعی رد شود وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) بلافاصله دستور استرداد وجوه پرداختی داوطلبان عضویت را خواهد داد. تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - در صورتیکه ظرف ششماه از تاریخ پرداخت بهای سهام به وسیله داوطلبان عضویت نسبت به ثبت شرکت اقدام نشود هر صاحب سهمی می‌تواند برای استرداد وجوه پرداختی خود به وزارت تعاون و امور روستاها و در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری به وزارت کار و امور اجتماعی مراجعه نماید، در این صورت وزارت مربوط بلافاصله دستور استرداد وجوه مذکور را خواهد داد.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - اساسنامه و نام اعضای موسس و هیأت‌مدیره و بازرس یا بازرسان و مدیرعامل همچنین هرگونه تغییرات بعدی در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی با رعایت تشریفات مقرر در این قانون و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها از نظر تطبیق با مقررات قانون در اداره ثبت مرکز اصلی شرکت یا اتحادیه به ثبت می‌رسد. در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری ثبت شرکت با تأیید وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد شد و آن وزارت باید مراتب را کتباً باطلاع وزارت تعاون و امور روستاها برساند.

(اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - اساسنامه شرکت تعاونی با توجه به مقررات این قانون باید شامل نکات زیر باشد: ۱ - نام ( با قید کلمه تعاونی) مرکز اصلی و نشانی شرکت، مدت و حوزه عملیات شرکت. ۲ - موضوع و حدود عملیات شرکت. ۳ - شرایط عضویت، مقررات مربوط بقبول یا عدم قبول عضویت، خروج از عضویت ( اخراج - استعفا - فوت و یا ترک عضویت) حقوق و تعهدات اعضاء مسئولیت اعضاء. ۴ - سرمایه و تعداد سهام اولیه، ارزش هر سهم، حداکثر تعداد و میزان سهامی که یک عضو ممکن است داشته باشد، بازپرداخت یا انتقال سهام مقررات مربوط بوکالت یا نمایندگی از طرف عضو. ۵ - مقررات مربوط بمجامع عمومی و ضرب الاجل مربوط بدعوت مجامع مقررات راجع به دستور جلسات مجامع عمومی و حد نصاب برای تشکیل آن و فاصله بین دو جلسه. ۶ - اعضای هیأت‌مدیره و بازرسان ( تعداد، نحوه انتخاب، وظایف عزل، استعفا و فوت) و مقررات مربوط بجلسات آنان، تعیین صاحبان امضای مجاز حدود و اختیارات و مسئولیت‌های آنان و همچنین تعیین مرجع تصمیم گیرنده برای افتتاح حساب بانکی و نحوه استفاده از وجوه زائد بر احتیاج شرکت. ۷ - سال مالی - مقررات تنظیم ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت و گزارش‌های هیأت‌مدیره و بازرسان و طرحها و برنامه‌ها بودجه مخارج و عملیات شرکت - حسابرسی شرکت. ۸ - طرز عمل شرکت درباره ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم و سایر ذخایر. ۹ - سود سالانه سهام و مازاد برگشتی. ۱۰ - طرز عمل شرکت درباره زیان احتمالی. ۱۱ - چگونگی اعلام و آگهی تصمیمات شرکت به اعضاء. ۱۲ - مقررات راجع به عضویت شرکت در سایر شرکت‌های تعاونی و اتحادیه‌های تعاونی. ۱۳ - مقررات مربوط به تغییر اساسنامه. ۱۴ - موارد انحلال و طرز تصفیه شرکت. ۱۵ - امکان ادغام با شرکت تعاونی دیگر و ضوابط آن. ۱۷ - سرمایه گذاری در مؤسسات تولیدی به منظور رفع نیازمندی‌های حرفه‌ای و شخصی اعضاء با موافقت وزارت تعاون و امور روستاها

وزارت تعاون و امور روستاها می‌تواند به دلائل زیر تقاضای ثبت شرکت تعاونی را رد کند و نظر خود را مستدلاً به شرکت اعلام دارد. در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری این وظیفه بر عهده وزارت کار و امور اجتماعی است. ۱ - عدم تطبیق اساسنامه شرکت با مقررات این قانون. ۲ - عدم تطبیق هدف‌های شرکت با مقاصد و هدف‌های انواع شرکت‌های تعاونی مقرر در این قانون.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هر گاه شرکت تعاونی که درخواست ثبت آن از طرف وزارت تعاون و امور روستاها و یا وزارت کار و امور اجتماعی رد شده است به تصمیم مذکور اعتراض داشته باشد می‌تواند ظرف ده روز از تاریخ وصول اعلام نظر وزارت مربوط اعتراض خود را همراه با دلائل و مدارک مربوط به تقاضای ثبت و رونوشت اعلام نظر دائر به رد تقاضای ثبت به شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌های مذکور در این قانون ارسال دارد. نظر شورای مذکور قطعی و لازم‌الاجرا است.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - ثبت شرکت و تغییرات اساسنامه به وسیله آگهی در روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی باطلاع عموم می‌رسد. شرکت می‌تواند علاوه بر روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی در صورت لزوم در یکی از جراید محلی و یا نشریات تعاونی و یا با الصاق آگهی در معابر عمومی مرکز شرکت، ثبت و یا تغییرات اساسنامه را اعلام دارد. انتشار آگهی در روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی برای اعلام تغییر هیأت‌مدیره، بازرسان و مدیرعامل الزامی نیست. تبصره - در مورد شرکت‌های تعاونی روستائی انتشار آگهی ثبت شرکت و تغییرات آن در روزنامه رسمی کشور و جراید مورد لزوم نیست.

فصل چهارم - مجمع عمومی

مجامع عمومی با تصمیم اکثریت اعضای هیأت‌مدیره، یا بر اساس درخواست مقامات. یا اشخاص زیر به وسیله هیأت‌مدیره دعوت به تشکیل می‌شود: ۱ - بازرس یا اکثریت بازرسان. ۲ - یک پنجم اعضای شرکت. ۳ - وزارت تعاون و امور روستاها. ۴ - وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری. تبصره (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - در صورتی که هیأت‌مدیره ظرف مدت ۲۰ روز از تاریخ وصول درخواست نسبت به دعوت مجمع عمومی اقدام نکند وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مستقیماً مجمع عمومی را برای رسیدگی به موضوع یا موضوعاتی که مورد نظر است دعوت خواهد کرد.

دعوت مجامع عمومی با قید دستور و روز و ساعت و محل تشکیل آن باید حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه به وسیله انتشار آگهی در جراید محلی و یا الصاق آگهی در مراکز و معابر حوزه عمل و محل کار شرکت و یا دعوتنامه کتبی انجام گیرد. تبصره (منسوخه ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - تجدید دعوت تشکیل مجمع عمومی نباید بیش از ۱۰ روز از تاریخ مقرر برای جلسه‌ای که تشکیل نشده است به طول انجامد.

جلسه مجمع عمومی را رئیس هیأت‌مدیره و در غیاب او یکی از اعضای هیأت‌مدیره افتتاح می‌کند. در جلسه مجمع ابتدا برای انتخاب یک رئیس و یک نایب رئیس، یک منشی و سه نفر ناظر از میان اعضاء اقدام خواهد شد. تبصره - مجمع عمومی که طبق مفاد تبصره ماده ۲۶ این قانون دعوت و تشکیل می‌شود به وسیله مسن‌ترین عضو حاضر در جلسه افتتاح خواهد شد.

صورت جلسات مجامع عمومی و تصمیمات متخذ در آن توسط منشی مجمع در دفتر مخصوصی ثبت می‌شود و بامضای رئیس و منشی مجمع و نظار خواهد رسید و رونوست [رونوشت] آن به وسیله رئیس مجمع به هیأت‌مدیره ابلاغ می‌گردد. تبصره - صورتجلسات مجامع عمومی به عنوان اسناد شرکت باید همواره عیناً در شرکت محفوظ بماند.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هر یک از اعضاء می‌تواند منتهی ظرف پنج روز قبل از تشکیل مجمع عمومی مورد یا موارد دیگری غیر از موضوعاتی که در دعوتنامه تشکیل مجمع عمومی تهیه شده است برای طرح در همان مجمع توسط مقامی که مجمع عمومی را دعوت کرده است پیشنهاد کند و مقام دعوت کننده مجمع مکلف است پیشنهاد مربوط را در مجمع طرح کند تا در صورت تصویب در دستور جلسه بعد از تنفس همان مجمع قرار گیرد و پیشنهاد طرح هر موضوع جدید در جلسات مجمع از طرف هر یک از اعضاء موکول است بموافقت رئیس مجمع و تصویب اکثریت اعضاء حاضر در جلسه و در هر دو مورد اتخاذ تصمیم درباره موضوع یا موضوعاتی که علاوه بر دستور جلسه آگهی شده به مجمع پیشنهاد می‌شود بجلسه بعد از تنفس همان مجمع که نباید زودتر از بیست روز و دیر تر از سی روز ( با دعوت از اعضاء) تشکیل گردد موکول خواهد شد. در صورتیکه جلسه مجمع عمومی به عنوان تنفس تعطیل گردد هیأت رئیسه مجمع عمومی در جلسه بعد همان خواهد بود که در جلسه مجمع قبل از اعلام تنفس انتخاب شده است مگر اینکه یک یا چند نفر از آنان در مجمع عمومی حاضر نشده باشند که در این صورت بجای اشخاص غائب افراد دیگری انتخاب خواهند شد.

مجمع عمومی شرکت تعاونی به سه صورت زیر تشکیل می‌شود: ۱ - مجمع عمومی موسس موضوع فصل سوم این قانون. ۲ - مجمع عمومی عادی. ۳ - مجمع عمومی فوق‌العاده.

مجمع عمومی عادی حداقل سالی یکبار ظرف ششماه پس از پایان سال مالی شرکت تشکیل می‌شود و در موارد مقتضی می توان در هر موقع از سال مجمع عمومی عادی را به طور فوق‌العاده تشکیل داد.

وظایف مجمع عمومی عادی به شرح زیر است: ۱ - انتخاب هیأت‌مدیره و بازرس یا بازرسان و یا تغییر هر یک از آنها. ۲ - رسیدگی و اتخاذ تصمیم درباره ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت پس از استماع گزارش هیأت‌مدیره و بازرسان۳ - اخذ تصمیم درباره گزارشها و پیشنهاد‌های حسابرسان بر اساس نتایج حسابرسی شرکت. ۴ - تعیین خط مشی و برنامه‌های شرکت و تصویب بودجه و تعیین ضوابط و معیار‌های لازم برای حقوق و دستمزد و میزان تضمین ابوابجمعی مدیرعامل و کارکنان شرکت ( بنا به پیشنهاد هیأت‌مدیره). ۵ - اخذ تصمیم نسبت به ذخایر و پرداخت سود سهام و مازاد درآمد و تقسیم آن طبق اساسنامه. ۶ - اتخاذ تصمیم درباره پیشنهاد‌های هیأت‌مدیره در مورد اعتبارات درخواستی و یا سرمایه گذاری‌های شرکت. ۷ - تصویب آیین‌نامه‌های معاملات و سایر آیین‌نامه‌های داخلی شرکت. ۸ - اتخاذ تصمیم درباره شکایت عضوی که اخراج شده و یا کسی که درخواست عضویت او از طرف هیأت‌مدیره پذیرفته نشده است یا ارجاع امر به هیئتی مرکب از پنج نفر از اعضاء مجمع عمومی، تصمیم متخذه از طرف مجمع عمومی یا هیئت پنج نفری قطعی است. تبصره (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - عضو اخراج شده حق دارد اعتراض خود را کتباً به وسیله بازرس یا بازرسان و یا در غیاب آنها از طریق وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) اعلام دارد تا در نخستین مجمع عمومی مطرح گردد و در این صورت می‌تواند برای دادن توضیحات لازم بدون داشتن حق رای در مجمع شرکت نماید.۹ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - تصویب گزارش تغییرات سرمایه در دوره مالی قبل همچنین تعیین مبلغی که بابت باز پرداخت سهام اعضای سابق در دوره مالی بعد باید پرداخت شود. ۱۰ - اتخاذ تصمیم درباره عضویت شرکت در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی و میزان سهام یا حق عضویت سالانه پرداختی باتحادیه طبق موازین این قانون۱۱ - رسیدگی و اتخاذ تصمیم درباره سایر اموری که به مجمع پیشنهاد می‌شود و منطبق با اساسنامه شرکت باشد.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - مجمع عمومی عادی با حضور نصف بعلاوه یک اعضاء یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند و در صورت به دست نیامدن حد نصاب مذکور، آگهی دعوت مجدد مجمع عمومی باید حداکثر ظرف پانزده روز با رعایت مفاد ماده ۲۷ این قانون با همان دستور جلسه قبلی منتشر شود. جلسه دوم با حضور عده حاضر که نباید از ۷ نفر، بدون در نظر گرفتن وکالت موضوع ماده ۸ این قانون ( باستثنای نمایندگی موضوع ماده ۹ این قانون) کمتر باشد، رسمیت خواهد یافت. در صورت عدم تشکیل جلسه دوم هر ذیحقی می‌تواند برای رسیدگی به موضوع یا درخواست انحلال شرکت بوزارت تعاون و امور روستاها یا وزارت کار و امور اجتماعی ( در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مراجعه نماید. وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) پس از رسیدگی‌های لازم هرگاه تشکیل مجدد مجمع عمومی را ضرور بداند بطریقی مقتضی اقدام خواهند نمود و در صورتیکه پس از رسیدگی‌های لازم انحلال شرکت یا اتحادیه را لازم تشخیص دهد بلافاصله مجمع عمومی فوق‌العاده را جهت اتخاذ تصمیم در مورد انحلال دعوت خواهد نمود و اگر مجمع عمومی فوق‌العاده مزبور هم بحد نصاب قانونی نرسد وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی کارگری) بجانشینی مجمع عمومی فوق‌العاده حکم بانحلال شرکت یا اتحادیه می‌دهد و نسبت به تعیین هیأت تصفیه از بین اعضاء یا اشخاص صاحب صلاحیت دیگر اقدام خواهد کرد.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - تصمیمات مجمع عمومی عادی با اکثریت اعضاء حاضر در مجمع اتخاذ می‌شود مگر در مورد انتخاب هیأت‌مدیره و بازرسان که تصمیمات مجمع باکثریت نسبی خواهد بود. تبصره - در صورتیکه در جلسه مجمع عمومی مذاکرات باخذ تصمیم منتهی نشود جلسه به عنوان تنفس تعطیل می‌گردد و جلسه بعدی که منحصراً برای تعقیب مذاکرات و اتخاذ تصمیم درباره دستور جلسه قبلی تشکیل می‌شود نباید از جلسه اول بیش از ۴۸ ساعت بطول انجامد.

مجمع عمومی فوق‌العاده برای رسیدگی و اتخاذ تصمیم نسبت بموارد زیر تشکیل می‌شود: ۱ - تغییر مواد اساسنامه. ۲ - ادغام با شرکت دیگر. ۳ - انحلال شرکت.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - مجمع عمومی فوق‌العاده با حضور حداقل سه چهارم اعضای شرکت و یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند. در صورت عدم حصول این حد نصاب با رعایت ماده ۳۴ آگهی دعوت مجمع با ذکر دستور و تاریخ تشکیل جلسه و نتیجه جلسه قبل منتشر می‌شود. این جلسه با حضور حداقل نصف بعلاوه یک اعضا یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند و در صورت عدم حصول حد نصاب، مجمع برای بار سوم با همان ترتیب دعوت می‌شود. جلسه سوم مجمع با حضور اعضای حاضر که نباید از هفت نفر کمتر باشد رسمیت پیدا می‌کند. در صورت عدم تشکیل جلسه سوم هر ذیحقی می‌تواند برای رسیدگی به موضوع و انحلال شرکت بوزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مراجعه نماید. در این صورت طبق ماده ۳۴ این قانون عمل خواهد شد. تبصره - تصمیمات مجمع عمومی فوق‌العاده با اکثریت سه چهارم اعضای حاضر در جلسه مجمع اتخاذ می‌گردد.

ملاک تشخیص تعداد اعضای حاضر در جلسات مجامع عمومی ورقه حضور و غیابی است که حاضران در بدو ورود اصالتاً و یا با وکالت موضوع ماده ۸ این قانون آنرا امضاء می‌کنند.

فصل پنجم - هیأت‌مدیره

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - اداره امور شرکت طبق اساسنامه بر عهده هیأت‌مدیره‌ای مرکب از حداقل سه نفر عضو اصلی خواهد بود که در مجمع عمومی عادی برای مدت سه سال از بین اعضاء شرکت با رای مخفی انتخاب می‌شوند مجمع عمومی همزمان با انتخاب این عده ۲ نفر عضو علی البدل نیز با همان شرایط انتخاب خواهد نمود تجدید انتخاب هر یک از اعضاء اصلی و علی البدل بلامانع است. تبصره ۱ - در صورت استعفاء، فوت، ترک عضویت و یا ممنوعیت قانونی که مانع از انجام وظیفه هر یک از اعضاء اصلی بشود یکی از اعضاء علی البدل برای بقیه مدت مقرر بجانشینی وی در جلسات هیأت‌مدیره دعوت می‌شود. تبصره ۲ - در صورت استعفای دسته جمعی هیأت‌مدیره مجمع عمومی به تقاضای هر یک از اعضای مستعفی و یا اعضای علی البدل و یا بازرس یا بازرسان یا یک پنجم اعضای شرکت یا وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) برای انتخاب هیأت‌مدیره جدید دعوت می‌شود. تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - در صورتیکه بعلل استعفا - فوت یا ممنوعیت قانونی - هیأت‌مدیره از اکثریت مقرر در اساسنامه برای اداره امور شرکت خارج گردد. مجمع عمومی بر اساس ماده ۲۶ این قانون دعوت خواهد شد تا نسبت بتکمیل اعضای هیأت‌مدیره اقدام کند. تبصره ۴ - در فاصله مدت لازم برای انتخاب و تکمیل اعضای هیأت‌مدیره برای اداره امور جاری شرکت با نظر وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) برای جانشینی اشخاصی که بیکی از علل فوق در هیأت‌مدیره شرکت نمی‌کنند از میان اعضای شرکت تعداد لازم موقتاً انتخاب خواهد شد. مسئولیت اعضای هیأت‌مدیره که بدین نحو موقتاً انتخاب می‌شوند عیناً همان مسئولیت هائی است که برای هیأت‌مدیره در این فصل پیش‌بینی شده است.

هیأت‌مدیره از بین خود یک رئیس و یک نایب رئیس و یک منشی انتخاب خواهد کرد. تبصره (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - خلاصه مذاکرات و تصمیمات هیأت‌مدیره در دفتری به نام دفتر صورتجلسات هیأت‌مدیره ثبت می‌گردد و بامضای اعضای هیأت‌مدیره حاضر در هر جلسه می‌رسد.

تصمیمات هیأت‌مدیره در جلساتی که با اکثریت اعضای هیأت‌مدیره بدعوت رئیس یا نایب رئیس یا مدیرعامل تشکیل می‌گردد اتخاذ می‌شود. برای اتخاذ تصمیم، رای اکثریت اعضای حاضر در جلسه ضروری است.

خدمات هیأت‌مدیره در شرکت افتخاری و بلاعوض است. تبصره (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هرگاه یکی از اعضای هیأت‌مدیره شرکت یا اتحادیه تعاونی علاوه بر وظایف خاص سمت خود عهده دار خدمات دیگری در شرکت گردد می‌تواند با تصویب مجمع عمومی حق‌الزحمه مناسب دریافت دارد.

نخستین هیأت‌مدیره شرکت موظف است ظرف یکماه از تاریخ جلسه مجمع موسس برای ثبت شرکت در مراجع ذیصلاحیت اقدام قانونی بعمل آورد.

استخدام و اخراج کارکنان شرکت بر اساس مقرراتی است که از طرف مجمع عمومی تصویب می‌شود و اخذ تضمین از مدیرعامل و سایر کارکنان شرکت بر اساس مصوبات مجمع عمومی همچنین قبول درخواست عضویت و اخذ تصمیم نسبت به انتقال سهام اعضاء بیکدیگر و اخراج عضو طبق مقررات این قانون و نظارت بر مخارج جاری و رسیدگی بحساب‌های شرکت و تسلیم بموقع گزارش و ترازنامه سالانه شرکت به بازرسان و مجمع عمومی و تعیین نماینده برای حضور در جلسات مجامع عمومی شرکت‌ها و اتحادیه هائی که شرکت در آن عضویت دارد از اختیارات هیأت‌مدیره است. تبصره - هیأت‌مدیره حق اخراج عضوی را که بهرعنوان از جانب مجمع عمومی وظیفه یا ماموریتی بوی محول شده است ندارد و اتخاذ تصمیم در اینگونه موارد با مجمع عمومی عادی شرکت است.

هیأت‌مدیره می‌تواند برای انجام امور شرکت فرد واجد صلاحیتی را از بین اعضای شرکت ( غیر از اعضای هیأت‌مدیره و بازرسان) و یا از خارج به صورت موظف و به عنوان مدیرعامل منصوب کند که زیر نظر مستقیم آن هیئت طبق اساسنامه شرکت و در حدود مصوبات مجمع عمومی انجام وظیفه نماید. وظایف مدیرعامل طبق آیین‌نامه‌ای خواهد بود که بنا به پیشنهاد هیأت‌مدیره بتصویب مجمع عمومی خواهد رسید.

هیأت‌مدیره نماینده قانونی شرکت است و می‌تواند مستقیماً و یا با وکالت با حق توکیل این نمایندگی را در دادگاه‌ها و مراجع قانونی و سایر سازمان‌ها اعمال کند. مسئولیت هیأت‌مدیره در مقابل شرکت مسئولیت وکیل در مقابل موکل است.

کلیه قراردادها و اسناد تعهدآور شرکت باستثنای مواردی که هیأت‌مدیره به منظور اداره امور جاری شرکت ترتیب خاصی داده باشد پس از تصویب هیأت‌مدیره با دو امضای مجاز شرکت معتبر خواهد بود.

هیأت‌مدیره وظایف خود را به صورت جمعی انجام می‌دهد و هیچ یک از اعضای هیأت‌مدیره حق ندارد از اختیارات هیئت منفرداً استفاده کند مگر در موارد خاص یا داشتن وکالت یا نمایندگی از طرف هیأت‌مدیره.

اعضای هیأت‌مدیره مشترکاً مسئول جبران هرگونه زیانی هستند که در نتیجه اعمال آنان و یا عدم رعایت این قانون به شرکت وارد شود.

پس از انقضای مدت ماموریت هیأت‌مدیره در صورتی که انتخاب هیأت‌مدیره جدید انجام نشده باشد هیأت‌مدیره سابق تا انتخاب و قبولی هیأت‌مدیره جدید کماکان وظایف محوله را انجام داده و مسئولیت اداره امور شرکت را بر عهده خواهند داشت.

هیچ یک از اعضای هیأت‌مدیره یا بازرسان و یا مدیرعامل یک شرکت تعاونی نمی‌تواند عضویت هیأت‌مدیره یا مدیریت عامل و یا سمت بازرس شرکت تعاونی دیگری از همان نوع را قبول کند.

انتخاب اتباع بیگانه بسمت عضو هیأت‌مدیره یا مدیرعامل یا بازرس شرکت تعاونی در حدود مقررات جاری کشور بلامانع خواهد بود.

محجور یا ورشکسته به تقصیر و کسی که به علت ارتکاب بجنایت یا یکی از جنحه‌های مؤثر سابقه محکومیت دارد نمی‌تواند سمت عضویت در هیأت‌مدیره و بازرس و مدیرعامل شرکت را داشته باشد.

فصل ششم - بازرسان

مجمع عمومی شرکت تعاونی بازرس یا بازرسانی را از میان اعضای شرکت برای مدت یک سال مالی انتخاب می‌کند تجدید انتخاب بازرس یا بازرسان قبلی بلا مانع است.

وظایف بازرس به شرح زیر است:۱ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - نظارت بر انطباق نحوه اداره امور شرکت با مقررات اساسنامه و آیین‌نامه‌های مصوب و تصمیمات مجامع عمومی، برای این منظور بازرسان می‌توانند هر موقع که مقتضی بدانند به نحویکه به عملیات جاری شرکت لطمه وارد نشود کلیه حسابها و دفاتر و اسناد و مدارک مالی و دارائی نقدی و برگ‌های بهادار و موجودی کالا و غیره را شخصاً و در صورت لزوم با استفاده از کارشناس رسیدگی کنند. ۲ - اعلام کتبی تخلفات و بی‌ترتیبی‌های احتمالی موجود در نحوه اداره امور شرکت به هیأت‌مدیره و تقاضای رفع نقیصه. ۳ - رسیدگی بحساب‌های شرکت حداقل سالی دو بار و مخصوصاً رسیدگی به صورت حسابها و ترازنامه سالانه و اعلام نظر خود تا ۲۰ روز قبل از جلسه مجمع عمومی سالانه. ۴ - دعوت مجمع عمومی بر اساس ماده ۲۶ و ماده ۵۸ این قانون در صورت لزوم. ۵ - نظارت در اجرای تذکرات و پیشنهاد‌های وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) و حسابرسانی که از شرکت حسابرسی کرده‌اند و تقدیم گزارش لازم در این باره به مجمع عمومی. تبصره - بازرسان حق دخالت مستقیم در امور شرکت ندارند و می‌توانند بدون حق رای در جلسات هیأت‌مدیره شرکت کنند و نظرات خود را نسبت به مسائل جاری شرکت اظهار دارند، این نظرات باید در صورت جلسه هیأت‌مدیره با امضاء آنها درج شود.

با خاتمه مدت ماموریت بازرسان تا زمانیکه بازرسان جدید انتخاب نشده‌اند بازرسان قبلی کماکان مسئولیت انجام وظایف محوله را بر عهده خواهند داشت.

بازرسان برای انجام وظیفه خود حق دریافت هیچگونه وجهی اعم از حقوق و دستمزد و یا پاداش ندارند.

در صورتیکه هر یک از بازرسان ضمن انجام وظایف خود تشخیص دهد که هیأت‌مدیره در انجام وظایف خود مرتکب تخلفاتی شده است و عملیات آنها مخالف اساسنامه و تصمیمات مجمع عمومی و مقررات آیین‌نامه‌های مصوب می‌باشد باید مجمع عمومی را برای رسیدگی به موضوعات مورد نظر و اتخاذ تصمیم لازم دعوت نماید.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - معاملات شرکت با هر یک از اعضاء هیأت‌مدیره یا بازرسان تابع مقررات و ضوابطی خواهد بود که به تصویب مجمع عمومی عادی شرکت برسد.

فصل هفتم - اتحادیه‌های تعاونی

اتحادیه تعاونی بر اساس مقررات پیش‌بینی شده در این فصل و ضوابط مربوط به تشکیل شرکت‌های تعاونی از عضویت شرکت‌های تعاونی یا اتحادیه‌های تعاونی با یکدیگر تشکیل می‌شود.

اتحادیه تعاونی به سه منظور زیر تشکیل می‌شود: اول - اتحادیه تعاونی برای پیشرفت اداره امور و حفظ و حمایت تعاونی‌های عضو و ایجاد هم آهنگی و توسعه تعلیمات و حسابرسی آنها که به تدریج تشکیل می‌شوند. تبصره ۱ - این نوع اتحادیه‌ها به دو شکل منطقه‌ای و مرکزی تشکیل می‌شود: الف - اتحادیه منطقه‌ای برای هر یک از رشته‌های تعاونی مذکور در فصل دوم این قانون با نام اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی تعاونی‌های رشته مربوط در منطقه. ب - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های رشته مورد نظر. تبصره ۲ - اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی منطقه‌ای و یا اتحادیه‌های مرکزی مذکور در این بند مجاز به انجام فعالیت‌های تجاری و اعتباری برای شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی عضو نیستند مگر در حدود انجام وظایف مندرج در این قانون. تبصره ۳ - غیر از مبلغی که از طرف شرکت‌های تعاونی عضو برای عضویت در اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی ( اتحادیه منطقه‌ای) و یا اتحادیه‌های تعاونی منطقه‌ای برای عضویت در اتحادیه مرکزی به عنوان سرمایه باید پرداخت شود خدمات اتحادیه برای واحد‌های عضو در قبال حق عضویت سالانه‌ای انجام می‌گیرد که میزان آن برای هر واحد عضو به تناسب تعداد اعضاء و یا درصدی از درآمد سالانه آن در اساسنامه اتحادیه تعیین می‌شود. دوم - اتحادیه تعاونی برای انجام امور اقتصادی و توسعه معاملات و عملیات بازرگانی شرکت‌های تعاونی و یا اتحادیه‌های عضو حوزه عمل این نوع اتحادیه‌ها در هر مورد به تبعیت از مصالح اقتصادی و بازرگانی واحد‌های عضو و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها تعیین می‌شود. در این نوع اتحادیه‌های تعاونی باید جمله‌ای که معرف نوع کار و عملیات اتحادیه باشد به نام آن اضافه شود و حداقل تعداد عضو مذکور در تبصره ماده ۲ این قانون در آن رعایت نمی‌گردد. سوم - اتحادیه تعاونی اعتباری که به تدریج برای انجام خدمات اعتباری مورد نیاز واحد‌های عضو با تأیید وزارت تعاون و امور روستاها و موافقت شورای پول و اعتبار به صورت منطقه‌ای و بر اساس مقررات فصل هشتم این قانون تشکیل می‌شود. تبصره - در اتحادیه‌های تعاونی اعتباری مازاد درآمد سالانه ( موضوع ماده ۱۴) عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.

وظایف اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی به شرح زیر است: ۱ - کمک به پیشرفت امور شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو از طریق: الف - فراهم کردن وسائل توسعه تعلیمات و ترویج تعاونی و آموزش حرفه‌ای و جمع آوری اطلاعات مورد لزوم در این زمینه و انجام تبلیغات و انتشارات لازم. ب - راهنمائی و کمک به شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در امور اداری و سازمانی و مدیریت امور فنی و انجام خدمات مختلف از قبیل چاپ و تهیه دفاتر و اوراق و فرم‌های چاپی مشترک. ۲ - نظارت بر فعالیت شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو به منظور اطمینان از اجرای مقررات این قانون و مواد اساسنامه و مصوبات مجامع عمومی. ۳ - ایجاد هم آهنگی و همکاری بین شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو. ۴ - داوری و رفع اختلاف بین واحد‌های تعاونی عضو در صورتیکه در اساسنامه آنها پیش‌بینی لازم شده باشد. ۵ - حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در صورتیکه وزارت تعاون و امور روستاها صلاحیت اتحادیه را برای اینکار تشخیص دهد. ۶ - شرکت در شوراها و کمیسیون‌های مقرر در این قانون. ۷ - دفاع از منافع شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در روابط آنها با سازمان و مؤسسات دولتی و عمومی و سایر رشته‌های تعاونی مصرح در این قانون. ۸ - ایجاد و بسط همکاری با سایر تعاونی‌های کشور. ۹ - ایجاد روابط با مؤسسات جهانی تعاون و اتحادیه‌های تعاونی سایر کشورها. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - تا زمانی که اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی مناطق و یا اتحادیه‌های مرکزی تشکیل نشده است وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) وظایف این اتحادیه‌ها را در حدود امکانات خود انجام خواهد داد. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - تا زمانیکه به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها موجبات تشکیل اتحادیه‌های تعاونی موضوع ماده ۶۱ این قانون فراهم نشده است، شرکت‌های تعاونی تهیه و توزیع در هر شهرستان می‌توانند اتحادیه واحدی را برای انجام تمام یا قسمتی از وظایف اتحادیه‌های سه گانه مذکور در ماده ۶۱ این قانون تشکیل دهند.

پس از تشکیل اتحادیه‌های نظارت و هماهنگی در هر منطقه شرط استفاده از عنوان و مزایا و معافیت‌های تعاونی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی در رشته‌ای که اتحادیه نظارت و هم آهنگی آن تشکیل شده است قبول عضویت آن اتحادیه خواهد بود.

اعمال حق رای شرکت‌های عضو در مجامع اتحادیه‌های مصرح در این قانون به شرح زیر است: ۱ - در اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی هر شرکت یا اتحادیه عضو یک رای. ۲ - در اتحادیه تعاونی که به منظور تأمین هدف‌های اقتصادی و یا اعتباری تشکیل می‌شود هر شرکت به تعداد اعضاء و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و حجم معاملات خود با اتحادیه.

تا زمانی که اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی مناطق مختلف قدرت مالی و وسائل و تجهیزات کافی ندارند وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) موجبات تسهیل عملیات و فعالیت آنها را فراهم خواهد کرد.

فصل هشتم - اعتبارات تعاونی

وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج با توسعه شرکت‌های تعاونی مصرف کنندگان اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی - صیادان و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها همچنین پیشرفت عملیات شرکت‌های تعاونی روستائی و کشاورزی در هر منطقه تعاونی اقدامات لازم را برای تشویق و کمک بتشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری همان منطقه برای هر یک از انواع شرکت‌های مذکور و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها فراهم خواهد کرد در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری وظایف مقرر در این ماده را وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد داد. تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - اتحادیه‌های تعاونی روستائی می‌توانند با تصویب مجمع عمومی و با توجه به مقررات مربوط و موافقت وزارت تعاون و امور روستاها قسمتی از سهام بانک تعاون کشاورزی - سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران - سازمان تعاون مصرف شهر و روستا - سازمان ترویج و توسعه فعالیت‌های غیرکشاورزی و سایر شرکت‌های دولتی را خریداری نمایند. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - سازمان مرکزی تعاونی روستائی ایران می‌تواند اعتبارات مورد نیاز اتحادیه‌های تعاونی روستائی صاحب سهم خود را بآنها پرداخت نمایدتبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تهیه و توزیع می‌توانند برای تأمین اعتبار مورد نیاز خود به هر یک از بانک‌های خصوصی کشور مراجعه کنند و در چنین صورتی مکلفند نام بانک طرف معامله خود را بوزارت تعاون و امور روستاها اعلام نمایند. وزارت تعاون و امور روستاها براخذ وام یا اعتبار و همچنین بر تودیع سپرده‌های شرکت‌ها و اتحادیه‌های مزبور در بانک‌ها نظارت خواهد نمود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - با تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی در هر منطقه تعاونی سهام اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی و روستائی منطقه در بانک تعاونی کشاورزی ایران به عنوان قسمتی از سرمایه آنها به حساب اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه در بانک مذکور منتقل می‌شود و از آن پس اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه بجای اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی و روستائی همان منطقه صاحب سهم در بانک تعاون کشاورزی ایران خواهد بود.

اتحادیه‌های تعاونی اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک تعاون کشاورزی ایران تهیه می‌شود مجاز بانجام عملیات اعتباری برای پیشرفت معاملات و توسعه عملیات اقتصادی و بازرگانی شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو خواهند بود و می‌توانند بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران فقط برای شرکت‌های صاحب سهم و اتحادیه‌های تعاونی عضو خود در منطقه حساب‌های سپرده باز کنند. در مورد اتحادیه‌های تعاونی اعتباری کارگری قبول پس انداز و سپرده بنمایندگی بانک رفاه کارگران مجاز خواهد بود و این قبیل اتحادیه‌ها برای انجام عملیات اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک رفاه کارگران تعیین خواهد شد اقدام خواهد کرد.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - مادام که اتحادیه تعاونی اعتباری برای هر یک از انواع شرکت‌های تعاونی مصرف کنندگان - اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی و صیادان و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها در یک منطقه تشکیل نشده باشد این نوع شرکت‌ها و اتحادیه‌های بازرگانی آنها در منطقه می‌توانند برای استفاده از اعتبارات مورد لزوم به منظور توسعه معاملات و عملیات بازرگانی و ایجاد ساختمانها و تأسیسات لازم از قبیل فروشگاه، انبار، سردخانه خود با توجه بامکان بانک تعاون کشاورزی ایران و به میزان اعتباراتی که همه ساله به وسیله مجمع عمومی این بانک برای انجام اینگونه معاملات در سراسر کشور اختصاص داده می‌شود از اعتبارات آن بانک استفاده کنند، نسبت بتأمین اعتبارات مورد نیاز شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی کارگری بانک رفاه کارگران در حدود امکان اقدام لازم خواهد کرد. تبصره - با تشکیل اتحادیه‌های تعاونی اعتباری از شرکت‌ها و اتحادیه‌های مذکور در این ماده، اعتبارات بانک تعاون کشاورزی ایران برای توسعه امور و پیشرفت معاملات و عملیات بازرگانی آنها منحصراً از طریق اتحادیه‌های تعاونی اعتباری مربوط اعطاء خواهد شد.

کلیه عملیات بانکی اتحادیه‌های تعاونی اعتباری و یا شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی که از بانک تعاون کشاورزی ایران اعتبار می‌گیرند از قبیل افتتاح حساب‌های بانکی و نقل و انتقال وجوه و غیره به وسیله شعبه‌ها و یا نمایندگی‌های بانک تعاون کشاورزی ایران انجام خواهد شد.

شرکت‌های تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از مؤسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه مؤسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند می‌توانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.

شرکت‌های تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از مؤسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه مؤسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند می‌توانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.

فصل نهم - شرکت‌های تعاونی کشاورزی و روستائی

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - شرکت تعاونی کشاورزی با مشارکت کشاورزان باغداران، دامداران، دامپروران، پرورش دهندگان کرم ابریشم زنبور عسل، ماهی، و روستائیان شاغل در صنایع محلی و روستائی و یا کارگران کشاورزی برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: ۱ - قبول پس انداز و سپرده اعضاء بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران. ۲ - خرید و تهیه مواد و وسائل مورد احتیاج مصرف شخصی و خانوادگی یا حرفه‌ای اعضاء همچنین تهیه وسائل و علوفه دامها و خوراک طیور و وسائل دیگری از این قبیل. ۳ - انجام عملیات جمع آوری، نگاهداری، تبدیل، طبقه بندی و بسته بندی، حمل و نقل و یا فروش محصول اعضاء. ۴ - انجام خدمات به منظور بهبود امور حرفه‌ای و یا زندگی اعضاء مانند تهیه ماشین آلات کشاورزی و استفاده مشترک از آنها، تهیه وسائل حمل و نقل برای استفاده اعضاء و تهیه مسکن، تأمین و توزیع آب مشروب و آب برای مصارف زراعی اعضاء با رعایت قانون ملی شدن منابع آب، پیش‌بینی وسائل بهداشتی و بهداری و آموزشی به منظور استفاده جمعی و مشترک، توزیع نیروی برق، ایجاد شبکه تلفن، تلقیح مصنوعی دامها و مبارزه با امراض و آفات نباتی و حیوانی. ۵ - بهره‌برداری جمعی و مشترک از اراضی ملکی و یا استیجاری. ۶ - تأمین اعتبارات و وام‌های مورد نیاز اعضاء.

شرکت‌های تعاونی روستائی با مشارکت زارعینی که به موجب قوانین و مقررات اصلاحات ارضی صاحب زمین شده یا بشوند برای مقاصد مندرج در بند‌های ماده ۷۳ تشکیل می‌شود. تبصره یک (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - زارعین دیگری که در حوزه عمل شرکت‌های تعاونی روستائی بزراعت یا باغداری اشتغال دارند و میزان مالکیت آنها حداکثر از بیست هکتار تجاوز ننماید و همچنین ساکنان روستا‌های حوزه عمل شرکت‌های تعاونی با موافقت هیأت‌مدیره شرکت می‌توانند به عضویت شرکت تعاونی روستائی آن حوزه درآیند. تبصره دو (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - شرکت‌های تعاونی روستائی با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و بشرط تجویز اساسنامه مجاز به انجام مبادلات مرزی برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت می‌باشند.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - شرکت‌های تعاونی کشاورزی و یا روستائی که از جمله مقاصد آنها رفع حوائج اعتباری اعضاء است می‌توانند با کسب اجازه از وزارت تعاون و امور روستاها بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران حساب‌های سپرده برای اعضاء و غیراعضاء در حوزه فعالیت شرکت باز کنند.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - در شرکت‌های تعاونی کشاورزی و یا روستائی که مجاز به انجام عملیات اعتباری باشند مازاد برگشتی حاصل از معاملات اعتباری عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.

در اساسنامه اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی یا روستائی که تا قبل از تصویب این قانون تشکیل شده‌اند و یا در آینده تشکیل می‌شوند برای نظارت و همچنین پرداخت اعتبار به شرکت‌های عضو خود با تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج تغییرات متناسب با این قانون داده خواهد شد.

فصل دهم - شرکت‌های تعاونی صیادان

شرکت تعاونی صیادان شرکتی است که با عضویت صیادان ماهی و سایر آبزیان برای تمام و یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: ۱ - تدارک خدمات جمعی برای اعضای شرکت از قبیل ساخت و تعمیر قایق‌ها و تهیه وسائل و ادوات صید. ۲ - صید ماهی و سایر آبزیان پس از کسب پروانه صید. ۳ - تأسیس فروشگاه. ۴ - پرداخت مساعده به صیادان. ۵ - تهیه وسائل و تأمین نیازمندی‌های حرفه‌ای و خانوادگی صیادان. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - شرکت‌های تعاونی که به وسیله صیادان شرکت‌های سهامی شیلات ایران و شیلات جنوب ایران تشکیل شده یا می‌شود تحت نظارت و سرپرستی شرکت‌های مذکور در فوق خواهند بود و در صورتی که شرکت‌های نامبرده در این مورد احتیاج بکمک وزارت تعاون و امور روستاها داشته باشند مراتب را به آن وزارت اعلام خواهند کرد. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - شرکت‌های تعاونی صیادان با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و به شرط تجویز اساسنامه، مجاز به انجام مبادلات مرزی برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت می‌باشند.

فصل یازدهم - شرکت‌های تعاونی مصرف کنندگان

شرکت تعاونی مصرف کنندگان برای تهیه انواع کالا‌های مصرفی به منظور تأمین نیازمندی‌های اعضاء و خانواده‌های آنان همچنین برای انجام تمام یا قسمتی از خدمات زیر و امثال آن تشکیل می‌شود: ۱ - تهیه آب مشروب. ۲ - تأمین وسائل توزیع گاز. ۳ - تأمین وسائل توزیع برق. ۴ - خدمات بهداشتی و درمانی. ۵ - تدارک وسائل حمل و نقل. ۶ - ایجاد باشگاهها و رستورانها. ۷ - تأسیس انواع آموزشگاهها.

در اساسنامه شرکت میتوان پیش‌بینی کرد که معادل نصف مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیرعضو در صورت تقاضای او برای خرید سهام شرکت با داشتن شرایط عضویت برای این منظور اختصاص یابد که در این صورت بقیه مازاد برگشتی طبق مقررات این قانون به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.

فصل دوازدهم - شرکت‌های تعاونی مسکن

شرکت تعاونی مسکن برای تمام یا قسمتی از امور مندرج زیر تشکیل می‌شود.۱(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - تهیه زمین و ساختمان خانه و آپارتمان‌های مسکونی و واگذاری خانه‌ها و آپارتمانها نقداً یا باقساط به اعضاء و همچنین ایجاد تأسیسات عمومی مورد استفاده مشترک آنان.۲ (منسوخه ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - ساختمان طبقات مسکونی و فروش آپارتمانها باعضاء نقداً و یا با اقساط.۲ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - خرید واحد‌های مسکونی و فروش آن باعضاء نقداً و یا با اقساط.۳ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - واگذاری واحد‌های مسکونی ملکی شرکت به صورت اجاره باعضاء.۴ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - انجام خدمات نقشه کشی، مهندسی و معماری برای اعضاء و نظارت در ساختمان‌های متعلق به آنها.۵ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - انجام تعمیرات ساختمان‌های ملکی اعضاء و یا اقدامات مربوط به لوله کشی و کابل و سیم کشی و ایجاد دستگاه‌های تهویه و حرارت مرکزی.۶ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - نگاهداری و اداره ساختمانها و تأسیسات و انجام خدمات عمومی مربوط. تبصره (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - آن دسته از شرکت‌های تعاونی مسکن که بنا به علل موجه امر خانه سازی و آپارتمان سازی به وسیله آنها به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها میسر نباشد با تصویب مجمع عمومی می‌توانند در مورد واگذاری زمین‌های خریداری شده ( بدون استفاده از معافیت‌های موضوع ماده ۱۱۵ این قانون) باعضا یا فروش و یا تبدیل آن اقدام نمایند.

منابع مالی و اعتباری شرکت‌های تعاونی مسکن عبارتند از: ۱ - سرمایه و ذخائر شرکت. ۲ - پس انداز اعضاء برای تهیه مسکن. ۳ - اعتبارات بخش دولتی شامل: قسمتی از اعتبارات بانک رهنی ایران در حدود برنامه‌های مصوب سالانه آن بانک و اعتباراتی که بدین منظور بانک مرکزی ایران می‌تواند در اختیار آن بانک قرار دهد و اعتبارات از محل برنامه‌های عمرانی از طریق بانک رهنی ایران. ۴ - سایر منابع اعتباری که به وسیله اشخاص و مؤسسات در اختیار این نوع شرکت‌ها گذاشته می‌شود. ۵ - در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری مسکن علاوه بر منابع مالی و اعتباری مذکور در این ماده بانک رفاه کارگران نیز منابع مالی و اعتباری لازم را برای این شرکت‌ها تأمین می‌نماید. تبصره (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - اعتبارات مذکور در بند‌های ۳ و ۵ با تسهیلات لازم در نرخ بهره و شرایط پرداخت وامها، تا هشتاد درصد هزینه طرح‌های ساختمانی شرکت‌های تعاونی مسکن به متقاضی اعتبار اعطاء می‌شود.

در شرکت تعاونی مسکن انجام معاملات و ساختمان و تمام اقداماتی که در اساسنامه پیش‌بینی شده است برای غیرعضو ممنوع است.

فصل سیزدهم - شرکت‌های تعاونی اعتبار

شرکت تعاونی اعتبار بین افراد گروه‌های شغلی مختلف طبق مقررات آیین‌نامه‌ای که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها ( با وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) تهیه خواهد شد و بتصویب شورای پول و اعتبار خواهد رسید برای مقاصد زیر تشکیل می‌شود: ۱ - باز کردن حساب سپرده‌های مختلف منحصراً برای اعضاء شرکت. ۲ - پرداخت وام با دریافت بهره به اعضای شرکت. ۳ - انجام سایر خدمات اعتباری برای اعضاء در حدود امکانات.

در شرکت تعاونی اعتبار مازاد برگشتی عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌گردد.

شرکت تعاونی اعتبار مجاز به انجام عملیات اعتباری برای غیرعضو نیست.

فصل چهاردهم - شرکت‌های تعاونی آموزشگا ه‌ها

شرکت تعاونی آموزشگاهها شرکتی است که با عضویت دانش آموزان یا دانشجویان مراکز آموزشی به منظور آموزش عملی مقررات شرکت‌های تعاونی و تعمیم اصول تعاون برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: ۱ - تشویق اعضاء به پس انداز. ۲ - ایجاد فروشگاه و تهیه وسائل تحصیلی و مصرفی اعضاء. ۳ - ایجاد رستوران و کافه برای استفاده اعضاء. ۴ - تدارک وسائط نقلیه برای ایاب و ذهاب اعضاء. ۵ - تأسیس باشگاه و تهیه وسائل تفریحات سالم برای استفاده اعضاء. ۶ - تدارک وسائل بهداشتی و درمانی اعضاء. ۷ - خرید مصنوعات و کار‌های دستی اعضاء از طرف شرکت و فروش آن.

شرکت‌های تعاونی آموزشگاههائی که سن دانش آموزان آنها کمتر از سن قانونی است با راهنمائی و هدایت مربیان و معلمان تشکیل می‌شود. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - آیین‌نامه شرکت‌های تعاونی مذکور در مواد ۸۷ و ۸۸ از طرف وزارتخانه‌های آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالی تنظیم و پس از تصویب شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور به مورد اجرا گذارده می‌شود. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - ثبت شرکت‌های تعاونی آموزشگاهها و هرگونه تغییر در اساسنامه و همچنین نحوه انتخاب هیأت‌مدیره و بازرسان و مدیرعامل و تقسیم مازاد برگشتی از شمول مقررات این قانون مستثنی بوده و مشمول مقررات آیین‌نامه در تبصره ۱ این ماده خواهد بود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هر شرکت تعاونی آموزشگاهی حسابی در نزدیکترین شعبه یا نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران و در صورت وجود نداشتن شعبه یا نمایندگی این بانک در محل در نزدیکترین بانک دولتی باز خواهد کرد و... الخ.

فصل پانزدهم - شرکت‌های تعاونی کار

شرکت تعاونی کار شرکتی است که به منظور تولید کالا یا انجام خدمات با عضویت افرادی که نیروی کار خود را در اختیار شرکت میگذارند تشکیل می‌شود.

در شرکت‌های تعاونی کار مازاد برگشتی از درآمد سالانه به تناسب ارزش محصول کار یا ساعات کار انجام شده به وسیله هر یک از اعضاء تقسیم می‌شود.

فصل شانزدهم - شرکت‌های تعاونی صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی

شرکت تعاونی صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی برای تهیه مواد اولیه و وسائل مورد نیاز حرفه‌ای اعضاء و یا ساخت و تغییر شکل کالای مربوط و عملیات تکمیلی صنایع مذکور و یا فروش آنها بین صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی تشکیل می‌شود. تبصره - صنعتگر دستی و یا صاحب حرفه ممکن است برای تهیه کالای مورد نظر از وسائل ماشینی کمکی نیز استفاده کند.

فصل هفدهم - شرکت‌های تعاونی صنایع کوچک و تهیه و توزیع و صاحبان مشاغل آزاد

شرکت تعاونی صنایع کوچک با عضویت صاحبان صنایع یک گروه از صنعت برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: ۱ - تهیه مواد اولیه مورد نیاز. ۲ - ایجاد آزمایشگاه مواد اولیه یا محصولات ساخته شده. ۳ - تولید وسائل و ابزار مورد احتیاج مشترک اعضاء. ۴ - ایجاد گروه‌های تعمیراتی و نگاهداری. ۵ - تحقیق و برنامه‌ریزی‌های مشترک. ۶ - تهیه وسائل توزیع و انجام خدمات بازاریابی. تبصره (منسوخه ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - صنایع کوچک موضوع این ماده صنایعی است که ضوابط آن به وسیله وزارت اقتصاد تعیین می‌شود.

(اصلاحی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - شرکت تعاونی تهیه و توزیع و یا صاحبان مشاغل آزاد با عضویت افراد یا واحد‌های صنفی از یک صنف که هر یک مستقیماً مباشر واحد کسبی خود باشند و یا صاحبان مشاغل از یک گروه برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود.»۱ - تهیه وسائل و تدارک انواع خدمات وابسته بکسب یا شغل و ایجاد انبار، وسائل حمل و نقل به منظور بهبود وضع اقتصادی و فنی اعضای شرکت و فعالیت‌های واحد‌های عضو. ۲ - انجام عملیات مقدماتی و یا تبدیل کالا‌های مورد نظر. ۳ - تهیه کالا به منظور توزیع آن بین اعضاء.

فصل هیجدهم - ادغام

هر شرکت تعاونی و یا هر اتحادیه تعاونی می‌تواند با توجه بمقررات این فصل با هر شرکت و یا اتحادیه تعاونی دیگر به شرطی که از یک نوع و دارای هدفها و عملیات مشابه باشند ادغام شود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - پیشنهاد ادغام باید در مجمع عمومی فوق‌العاده هر دو شرکت یا اتحادیه همراه با فبول [قبول] مطالبات بستانکاران بتصویب برسد. نسخه ای از مصوبات مجمع عمومی هر دو شرکت یا اتحادیه برای تمام اعضاء و بستانکاران هر دو شرکت یا اتحادیه همچنین وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) فرستاده می‌شود و بترتیب مذکور در ماده ۲۵ این قانون برای اطلاع عموم آگهی می‌گردد. تبصره (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هر یک از بستانکاران می‌توانند تا مدت دو ماه از تاریخ نشر آگهی ادغام نظر خود را به شرکت یا اتحادیه بدهکار و وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) اعلام دارد.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - نسخه ای از تصمیم ادغام باید ظرف دو هفته از تاریخ انعقاد مجمع عمومی فوق‌العاده هر یک از شرکت‌ها یا اتحادیه‌ها همراه با آخرین ترازنامه و صورت بدهی‌ها و مطالبات آن و گزارش حسابرسی که بدین منظور باید تهیه شود و نسخه‌ای از آگهی ادغام که به شرح ماده ۹۶ منتشر شده است برای وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) ارسال شود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هر یک از اعضاء شرکت‌ها یا اتحادیه‌ها در صورتیکه با تصمیم ادغام مخالف باشد می‌تواند حداکثر تا یکماه نظر خود را کتباً به شرکت یا اتحادیه مربوط همچنین وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) اعلام دارد.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) با وصول تصمیم ادغام از هر دو شرکت یا اتحادیه همراه با آخرین ترازنامه و صورت ریز مطالبات و بدهی‌ها و گزارش حسابرسان از وضع هر دو شرکت و یا اتحادیه همچنین نظرات بستانکاران و با توجه به تعداد اعضاء مخالف ادغام ظرف دو ماه نظر خود را مبنی بر موافقت یا مخالفت با ادغام به هر دو شرکت یا اتحادیه اعلام خواهد داشت.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - در صورتیکه وزارت تعاونی و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) ادغام را تصویب نکند تصمیم ادغام در هر دو شرکت یا اتحادیه منتفی است. موافقت با ادغام در صورتی است که ترتیب قابل قبول بستانکاران برای تصفیه بدهی‌ها در هر دو شرکت یا اتحادیه پیش‌بینی شود همچنین تعداد اعضای مخالف با ادغام در حدی باشد که مجموع اعضاء باقی مانده و سرمایه شرکت یا اتحادیه بعد از ادغام کافی برای انجام هدفها و برنامه‌های آن باشد.

در صورت موافقت با ادغام هیئت‌های مدیره شرکت‌ها یا اتحادیه‌های مربوط ظرف یک ماه اقدام بدعوت مجمع عمومی فوق‌العاده مشترک شرکت‌ها یا اتحادیه‌ها برای ادغام خواهند نمود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - مجمع عمومی فوق‌العاده مشترک نسبت به تعیین سرمایه شرکت یا اتحادیه بعد از ادغام همچنین انتخاب هیأت‌مدیره و بازرس یا بازرسان بر طبق آیین‌نامه اجرائی این قانون اقدام لازم بعمل خواهد آورد.

اعضائی که با تصمیم ادغام و انتشار آگهی آن مخالف باشند و از عضویت تعاونیها مستعفی گردند باید ظرف مهلت مقرر مخالفت خود را کتباً اعلام دارند. شرکت یا اتحادیه مربوط مکلف است بهای سهام آنها را حداکثر ظرف یکماه نقداً پرداخت نماید.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - هیأت‌مدیره شرکت یا اتحادیه جدید مصوبات مجمع عمومی فوق‌العاده مشترک را همراه با فهرست اعضاء شرکت یا اتحادیه جدید و تغییراتی که حاصل شده است بترتیبی که در فصل سوم این قانون مقرر است برای اطلاع وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) و انعکاس در دفاتر ثبت ارسال خواهد داشت.

با انجام عمل ادغام دارائی و بدهی شرکت یا اتحادیه جدید عبارت خواهد بود از مجموع دارائی و بدهی شرکت‌ها یا اتحادیه‌های قبل از ادغام پس از وضع مطالبات و سهامی که بازپرداخت شده است.

ادغام شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی دیگر به موجب مقرراتی خواهد بود که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها تهیه و به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.

فصل نوزدهم - مالیات شرکت‌های تعاونی

از درآمد مشمول مالیات شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی با رعایت معافیت‌های مقرر در این قانون ۱۰٪ به نام مالیات شرکت وصول می‌شود و نسبت به بقیه به ترتیب زیر عمل خواهد شد. ۱ - نسبت به آن قسمت از درآمد که طبق تصمیم ارکان صلاحیتدار شرکت یا اتحادیه به عنوان سود سهام برای تقسیم بین اعضای شرکت تخصیص داده می‌شود پس از وضع مبلغی معادل شش درصد سرمایه منظور شده در آخرین ترازنامه شرکت به نرخ پانزده درصد. ۲ - نسبت به آن قسمت از درآمد که طبق تصمیم ارکان صلاحیتدار شرکت یا اتحادیه به عنوان مازاد برگشتی برای تقسیم بین اعضاء شرکت تخصیص داده می‌شود پس از وضع پنج هزار ریال در مورد هر عضو بنرخ پانزده درصد. ۳ - نسبت به بقیه درآمد مشمول مالیات بنرخ بیست و پنج درصد. تبصره ۱ - معافیت موضوع بند‌های ۱ و ۲ شامل سود سهام و مازاد برگشتی شرکت‌های تعاونی موضوع فصل هفدهم نخواهد بود. تبصره ۲ - وجوهی که شرکت‌های تعاونی کشاورزی بابت بهای محصول کشاورزی متعلق به اعضاء که به شرکت تحویل می‌شود پرداخت می‌کنند اعم از اینکه به عنوان پیش پرداخت یا مازاد برگشتی باشد مشمول مالیات شرکت نخواهد بود. این وجوه در محاسبه درآمد مشمول مالیات کشاورزی عضو منظور خواهد شد. تبصره ۳ - مالیات مازاد برگشتی و سود سهام اتحادیه‌ها به عنوان علی الحساب مالیاتی شرکت‌های عضو وصول و موقع محاسبه مالیات شرکت علی الحساب‌های پرداختی منظور و اضافه دریافتی مسترد خواهد شد.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق تمبر سهام معافند.

در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی ذخائر موضوع بند‌های ۱ و ۲ ماده ۱۵ این قانون که در دفاتر شرکت یا اتحادیه منظور شده است جزء هزینه محسوب می‌شود.

(منسوخه ۱۳۹۶/۰۱/۳۰) - شرکت‌های تعاونی مصرف کنندگان - مسکن اعتبار کشاورزی و روستائی صیادان و کلیه اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت ده درصد مالیات موضوع صدر ماده ۱۰۷ این قانون معافند.

درآمد شرکت‌های تعاونی روستائی متشکل از افراد ساکن حوزه عمل شرکت که بامر کشاورزی مباشرت مستقیم دارند اعم از اینکه تحت سرپرستی وزارت تعاون و امور روستاها با بانک عمران باشند همچنین شرکت‌های تعاونی کارگری مصرف - مسکن و اعتبار و نیز اتحادیه‌های آنها همچنین شرکت‌های تعاونی صنایع دستی و صیادان و آموزشگاهها و اتحادیه‌های آنها به طور کلی از پرداخت مالیات معاف می‌باشند.

معافیت درآمد کلیه فعالیتهائی که طبق قانون مالیات‌های مستقیم مشمول معافیت شناخته شده است شامل شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی که به همان فعالیتها اشتغال داشته باشند نیز خواهد بود.

(منسوخه ۱۳۹۶/۰۱/۳۰) - شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت مالیات‌های اضافی موضوع مواد ۱۶۶ و ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم و اصلاحیه آن معاف می‌باشند.

(منسوخه ۱۳۹۶/۰۱/۳۰) - شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی اعتبار و شرکت‌های تعاونی مسکن از لحاظ مالیات بهره تابع مقررات ماده ۴۵ قانون مالیات‌های مستقیم مصوب اسفند ۱۳۴۵ خواهند بود.

انتقالات قطعی و اجاره واحد‌های مسکونی از طرف شرکت‌های تعاونی مسکن باعضاء آنها مشمول مقررات مالیات بر درآمد املاک قانون مالیات‌های مستقیم نخواهد بود لکن در موارد تشخیص علی الراس درآمد مشمول مالیات طبق مقررات بخش مزبور تعیین خواهد شد.

(منسوخه ۱۳۹۶/۰۱/۳۰) - در مورد رسیدگی به اختلافات مالیاتی شرکت‌های تعاونی نماینده وزارت تعاون و امور روستاها ( و در مورد تعاونی‌های کارگری نماینده وزارت کار و امور اجتماعی) بجای نماینده موضوع بند (۳) ماده ۲۴۴ قانون مالیات‌های مستقیم در کمیسیون تشخیص شرکت می‌کند. کمیسیون مجاز است با توجه به اطلاعاتی که از مراجع قانونی مربوط کسب می‌کند و رسیدگی هائی که بعمل می‌آورد ضرائب مالیاتی مصوب را در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تعدیل کند.

(منسوخه ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - در مورد رسیدگی باختلافات مربوط به بقایای مالیاتی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی نماینده وزارت تعاون و امور روستاها و در مورد تعاونی‌های کارگری نماینده وزارت کار و امور اجتماعی بجای نماینده مذکور در بند پ ماده ۳۱۱ قانون مالیات‌های مستقیم در کمیسیون حل اختلاف شرکت می‌کند.

(منسوخه ۱۳۹۶/۰۱/۳۰) - کلیه مقررات مربوط به معافیت‌های مالیاتی راجع به شرکت‌های تعاونی از هر قبیل که در قانون مالیات‌های مستقیم مصوب اسفند ۱۳۴۵ و اصلاحیه آن منظور شده است ملغی می‌شود.

فصل بیستم - زیان، انحلال و تصفیه شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی

شرکت یا اتحادیه تعاونی می‌تواند زیان سالانه را با تصویب مجمع عمومی از حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم تأمین نماید و نمی‌تواند قبل از انتقال مبالغ برداشتی مذکور به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم، درآمد سال‌های بعدی شرکت یا اتحادیه را تقسیم کند.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی در موارد زیر منحل می‌شود: ۱ - کاهش سرمایه به میزانی که ادامه عملیات مقدور و یا صلاح نباشد با تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده. ۳ - اتمام برنامه ای که به موجب اساسنامه، شرکت برای انجام آن تأسیس شده است. ۴ - تصمیم مجمع عمومی فوق‌العاده. ۵ - عدم تطبیق عملیات شرکت یا اتحادیه با اساسنامه و مقررات قانونی و یا تعطیل و عدم فعالیت آن در مهلت هائی که وزارت تعاون و امور روستاها ( یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مقرر میدارد. تبصره (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) - در صورتی که بعلل مذکور در بند‌های ۱ و ۳ شرکت یا اتحادیه فعالیتی نداشته باشد وزارت تعاون و امور روستاها یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های کارگری، بجانشینی مجمع عمومی فوق‌العاده درباره انحلال شرکت یا اتحادیه و تعیین هیأت تصفیه و اعلام آن به ثبت محل اقدام خواهد نمود. این حکم در مواردی نیز که شرکت یا اتحادیه طبق تصمیم مجمع عمومی فوق‌العاده منحل گردیده ولی هیأت تصفیه تعیین نشده و یا اینکه هیأت تصفیه به تشخیص وزارت مذکور نتواند به وظایف قانونی خود عمل کند اجرا خواهد شد. این حکم در مواردی نیز که شرکت یا اتحادیه طبق تصمیم مجمع عمومی فوق‌العاده منحل گردیده ولی هیأت تصفیه تعیین نشده و یا اینکه هیأت تصفیه به تشخیص وزارت مذکور نتواند به وظایف قانونی خود عمل کند اجرا خواهد شد.

در موارد مذکور در بند ۵ ماده ۱۲۰ وزارت تعاون و امور روستاها پیشنهاد انحلال شرکت یا اتحادیه مربوط را بشورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها خواهد داد و تا اعلام نظر آن شورا دارای کلیه اختیارات پیش‌بینی شده در مجمع عمومی عادی و فوق‌العاده برای جلوگیری از عملیات و فعالیت‌های خلاف قانون شرکت یا اتحادیه مربوط خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مکلف است ظرف یک هفته از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها مراتب را به شرکت یا اتحادیه مورد نظر اعلام نماید تا در صورتی که بنظر آن وزارت اعتراض داشته باشد دلایل خود را ظرف ۱۵ روز از تاریخ وصول اخطار شورا کتباً ارسال دارد.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مکلف است رای خود را حداکثر ظرف دو ماه از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها در مورد انحلال صادر نماید، آراء صادره قطعی و لازم‌الاجرا است.

با ابلاغ تصمیم شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مبنی بر انحلال شرکت یا اتحادیه وزارت تعاون و امور روستاها اقدام به انحلال آن و تعیین هیئت تصفیه کرده و درخواست لغو ثبت شرکت یا اتحادیه را از اداره ثبت خواهد کرد.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - در تصفیه شرکت یا اتحادیه پرداخت تعهدات از محل دارائی آنها با رعایت تقدم به شرح زیر است: ۱ - پرداخت بدهی‌های شرکت یا اتحادیه. ۲ - پرداخت سهام اعضاء حداکثر به میزان مبلغ اسمی هر سهم و سود سهام در صورتیکه مازاد تصفیه از حساب ذخیره غیرقابل تقسیم شرکت بیشتر باشد. ۳ - انتقال مانده تصفیه به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم برای اقدامات مقرر طبق این قانون. تبصره (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - تصفیه امور شرکت یا اتحادیه تعاونی در مواردیکه در این قانون پیش‌بینی نشده است بر اساس مقررات قانون شرکت‌های سهامی انجام خواهد گرفت.

فصل بیست و یکم - مجازاتها

هر یک از اعضاء هیأت‌مدیره و بازرسان و مدیرعامل در صورتیکه با سوء نیت بر خلاف اصول مقرر در این قانون و اساسنامه‌های مصوب مرتکب عملی شود که موجب زیان شرکت گردد علاوه بر جبران زیان وارده به حبس تادیبی از سه ماه تا شش ماه محکوم خواهد شد.

هر یک از اعضاء هیأت‌مدیره و بازرسان و مدیرعامل به مجمع عمومی گزارش خلاف واقع بدهد بحبس تادیبی از سه ماه تا ششماه با جزای نقدی از ۳۰/۰۰۰/۰۰۰ تا ۱۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

هر یک از مدیران عامل یا اعضای هیأت‌مدیره یا بازرسان و یا کارکنان شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی مرتکب خیانت در امانت در مورد وجوه و اموال شرکت یا اتحادیه گردد بحداکثر مجازات مقرره در ماده ۲۴۱ قانون مجازات عمومی محکوم می‌شود. تبصره - رسیدگی باتهام هر یک از کارکنان سازمان‌ها و مؤسسات وابسته بدولت که بر حسب وظیفه سمت نظارت یا سرپرستی یا ارشاد یا مداخله در اداره امور شرکت‌ها یا اتحادیه‌های تعاونی را دارند تابع قوانین و مقررات دیوان کیفر کارکنان دولت خواهد بود.

حسابرسانی که درباره نتیجه حسابرسی شرکت یا اتحادیه تعاونی گزارش خلاف واقع بدهند بحبس تادیبی از شش ماه تا یکسال محکوم می‌شوند.

هر یک از اعضاء شرکت‌های تعاونی که با عدم انجام تعهد در معامله با شرکتی که عضو آن است عامداً به شرکت خسارت وارد کند علاوه بر جبران خسارت به جزای نقدی از ۱۵/۰۰۰/۰۰۰ تا ۶۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد. در مورد این ماده تعقیب با گذشت مدعی خصوصی موقوف می‌شود.

وزارت تعاون و امور روستاها در تعقیب مجرمین و مطالبه خسارات ناشی از جرم‌های پیش‌بینی شده در این قانون در تمام مراحل رسیدگی از هزینه دادرسی معاف می‌باشد. تبصره - رسیدگی بدعاوی مذکور خارج از نوبت بعمل خواهد آمد.

پس از صدور کیفرخواست در مورد جرائم مندرج در این قانون مراتب از طرف مراجع قضائی به شرکت یا اتحادیه مربوط اعلام می‌شود و در این صورت متهم از سمت خود در شرکت یا اتحادیه برکنار می‌گردد.

فصل بیست و دوم - وظایف وزارت تعاون و امور روستاها در مورد شرکت‌ها و سازمان‌های تعاونی

وزارت تعاون و امور روستاها برای ارشاد و نظارت و سرپرستی شرکت‌ها و سازمان‌های تعاونی به تدریج و متناسب با امکانات خود عهده دار وظایف زیر است: ۱ - تربیت کارشناسان تعاونی و کمک مالی و فنی بتأسیس و اداره مراکز آموزش و تحقیقات تعاونی. ۲ - تربیت و تعلیم نیروی انسانی مورد نیاز شرکت‌ها و سازمان‌های تعاونی مانند مدیران عامل و حسابداران و حسابرسان. ۳ - اجرای برنامه‌های ترویج و آموزش برای تفهیم و تعمیم اصول و روش‌های تعاونی. ۴ - تحقیقات آماری و مطالعه درباره فعالیت تعاونی‌ها و اظهار نظر و اتخاذ تصمیم نهائی در زمینه اجرای طرح‌های اساسی تعاونی‌ها که وسیله سایر سازمان‌های دولتی و خصوصی تهیه می‌شود. ۵ - اعمال کمک‌های فنی و اداری و مالی در موارد لازم به منظور اداره صحیح تعاونیها. ۶ - تهیه اساسنامه و آیین‌نامه‌های نمونه و فرمها و دفاتر مورد لزوم برای انواع شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی و همچنین کمک بتنظیم آیین‌نامه‌های استخدامی کارکنان موظف در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی. ۷ - جلوگیری از فعالیت شرکت‌ها و سازمان هائی که با به کار بردن نام تعاون عملیات آنها مخالف اصول تعاون و هدفهائی است که در این قانون تصریح شده است. ۸ - تعیین خط مشی کلی در امور آموزشی و اداری و اعتباری سازمان‌های تعاونی از طریق پیشنهاد بشورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور( مندرج در فصل ۲۳ این قانون) و اجرای تصمیمات آن و هم آهنگ کردن کلیه فعالیت‌های تعاونی کشور در رشته‌های تعاونی. ۹ - نظارت بر اجرای این قانون و سایر قوانین موضوعه درباره عملیات و وظایف شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی. ۱۰ - تشکیل تدریجی کنگره تعاونی‌های هر رشته در استانها و فرمانداری‌های کل به منظور کمک بتشکیل اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی مناطق و اتحادیه‌های مرکزی. تبصره (الحاقی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹) - وزارت تعاون و امور روستاها عندالاقتضاء می‌تواند برای نظارت بر اداره امور شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تهیه و توزیع در حدود مقررات پیش‌بینی شده در این قانون به اتاق اصناف پایتخت نمایندگی بدهد.

فصل بیست و سوم - تشکیلات و نظام تعاونی کشور

اتحادیه مرکزی هر یک از رشته‌های تعاونی نماینده آن رشته است که به شرح زیر تشکیل می‌شود: ۱ - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی و روستائی. ۲ - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های مصرف. ۳ - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کار و پیشه.

تشکیلات تعاونی در کشور به شرح زیر خواهد بود: الف - در هر منطقه تعاونی: ۱ - انواع شرکت‌های تعاونی و اتحادیه‌های مربوط به منظور توسعه عملیات اقتصادی. ۲ - اتحادیه نظارت و هم آهنگی تعاونی‌های رشته‌های سه گانه. ۳ - اتحادیه‌های اعتباری موضوع فصل هفتم این قانون. ۴ - سازمان اداری وزارت تعاون و امور روستاها. ب (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - تشکیلات تعاونی مرکزی: ۱ - سازمان مرکزی تعاون ۲ - سازمان مرکزی تعاون روستائی۳ - شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور. ۴ - شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها. ۵ - بانک تعاون کشاورزی ایران. ۶ - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کار و پیشه. ۹ - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی و روستائی. ۱۰ - اتحادیه مرکزی تعاونی‌های مصرف.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور که دبیرخانه و محل تشکیل جلسات آن در وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود، به ریاست وزیر تعاون و امور روستاها و با عضویت مقامات زیر تشکیل می‌گردد. رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی و روستائی. رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه مرکزی تعاونی‌های مصرف. رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کار و پیشه. رئیس بانک تعاون کشاورزی ایران. رئیس کل بانک رفاه کارگران. رئیس هیأت‌مدیره سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران. نماینده وزارت کار و امور اجتماعی. یکنفر کارشناس تعاونی بانتخاب وزیر تعاون و امور روستاها. رئیس سازمان مرکزی تعاونتبصره - مادام که اتحادیه‌های مرکزی تعاونیها تشکیل نشده است وزیر تعاون و امور روستاها قائم‌مقام آنها در جلسات شورا خواهد بود.

آیین‌نامه وظایف شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور از طرف دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا به مورد اجرا گذاشته می‌شود. تبصره (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - رئیس سازمان مرکزی تعاون دبیر شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها با شرکت نماینده قضائی دادستان کل کشور، نماینده وزارت تعاون و امور روستاها، نماینده وزارت کار و امور اجتماعی، سه نفر کارشناس تعاونی بانتخاب وزیر تعاون و امور روستاها و نمایندگان اتحادیه‌های مرکزی تعاونیها (پس از تشکیل) به منظور اعلام نظر در مواردی که در این قانون و آیین‌نامه اجرائی آن و یا اساسنامه شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تصریح شده است تشکیل می‌شود. تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - شورا برای هر دوره یکساله رئیس و دبیر خود را از بین اعضاء انتخاب خواهد کرد. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - محل تشکیل جلسات شورا وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود و آیین‌نامه وظایف آن توسط دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا به مورد اجرا گذارده می‌شود.

فصل بیست و چهارم - حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی

وزارت تعاون و امور روستاها به منظور نظارت و ارشاد تعاونی‌ها مجاز به حسابرسی آنها می‌باشد و در عین حال می‌تواند طبق آیین‌نامه‌ای که تنظیم خواهد کرد اجازه حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی عضو اتحادیه نظارت و هم آهنگی را برای دوره‌های معین باتحادیه مذکور بدهد و یا این اجازه را برای ادوار بعدی تمدید کند. تبصره ۱ - وزارت تعاون و امور روستاها با مشاهده نقص یا تخلفی در کار حسابرسی اتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط می‌تواند در هر هنگام اجازه قبلی را لغو کند. تبصره ۲ - در مورد حسابرسی شرکت‌های تعاونی کارگری وزارت تعاون و امور روستاها بوزارت کار و امور اجتماعی نمایندگی برای انجام این وظیفه خواهد داد تا طبق ضوابط مصوب شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور حسابرسی را انجام داده و نتیجه را بوزارت تعاون و امور روستاها اعلام دارد.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی موظفند نسخه‌ای از ترازنامه هر سال یا دوره مالی و حساب سود و زیان دوره مربوط را حداکثر ظرف یک هفته پس از تنظیم به اتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط و در صورتی که این اتحادیه تشکیل نشده باشد به اداره کل تعاون و امور روستا‌های محل ( یا اداره کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) ارسال دارند.

حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی طبق آیین‌نامه‌ای خواهد بود که از طرف وزارت تعاون و امور روستاها تنظیم و به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.

فصل بیست و پنجم - مقررات مختلف

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی که قبل از تصویب این قانون به ثبت رسیده‌اند بنا به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج وضع خود را با این قانون تطبیق خواهند داد.

مطالبات شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از اعضاء خود جزء مطالبات ممتازه است.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق‌الثبت و نصف تعرفه آگهی ثبت در روزنامه رسمی کشور معافند.

وزارت تعاون و امور روستاها نمونه دفاتر مالی و حسابداری شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی را تهیه خواهد کرد که پس از تائید وزارت دارائی به جای دفاتر قانونی مقرر در قانون تجارت در اختیار آنها قرار گیرد و دفاتر مذکور در حکم دفاتر قانونی خواهد بود.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵) - وزارت تعاون و امور روستاها در صورت ملاحظه تخلف در اداره امور شرکت‌ها یا اتحادیه‌های تعاونی و یا در مواردی که یک یا چند نفر از اعضاء هیأت‌مدیره یا مدیرعامل یا بازرسان قادر به انجام وظایف خود نباشند با استفاده از کلیه اختیارات پیش‌بینی شده برای مجمع عمومی عادی و فوق‌العاده شرکت یا اتحادیه مربوط می‌تواند شرکت یا اتحادیه مذکور را منحل کند یا اعضاء مزبور را برکنار و جانشین آنان را در درجه اول از بین اعضاء و در غیراین صورت به طور موقت تا تشکیل مجمع عمومی از اشخاص صاحب صلاحیت دیگر تعیین نماید. در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی کارگران «موضوع تبصره ماده ۱۸ و ماده ۹۰ این قانون» نسبت به تعیین هیأت‌مدیره و مدیرعامل و بازرسان با نظر وزارت کار و امور اجتماعی اقدام خواهد شد.

سازمان تعاون مصرف کادر نیرو‌های مسلح شاهنشاهی از شمول این قانون مستثنی است و وظایفی را که بر عهده دارد مستقلاً طبق مقررات و اساسنامه و آیین‌نامه‌های مخصوص بخود انجام خواهد داد.

کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون ملغی است و در قوانین بعدی نیز نسخ یا اصلاح مواد و مقررات این قانون باید صریحاً قید شود.

این قانون به مدت پنجسال به صورت آزمایشی اجرا خواهد شد و هرگاه در این مدت وزارت تعاون و امور روستاها با توجه به نتایج تحقیقات انجام شده وسیله مرکز تحقیقات روستائی این وزارت (موضوع ماده ۱۵ قانون تشکیل شرکت‌های سهامی زراعی) که از این پس مرکز تحقیقات وزارت تعاون و امور روستاها نامیده خواهد شد تغییرات و اصلاحاتی را در این قانون لازم تشخیص دهد جهت تصویب به کمیسیون‌های تعاون و امور روستا‌های مجلسین تقدیم می‌نماید و این تغییرات و اصلاحات پس از تصویب قابل اجراست. دولت مکلف است در پایان مدت پنجسال لایحه نهائی را جهت تصویب مجلسین تقدیم نماید، مادام که لایحه نهائی به تصویب نرسیده مقررات این قانون و مصوبات کمیسیون‌های مذکور لازم‌الاجرا خواهد بود.

قانون فوق مشتمل بر یکصد و چهل و نه ماده و چهل و یک تبصره پس از تصویب مجلس سنا در تاریخ روز چهارشنبه پنجم خرداد ماه ۱۳۵۰ در جلسه روز یکشنبه شانزدهم خردادماه یکهزار و سیصد و پنجاه به تصویب مجلس شورایملی رسید. رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی